سالها در نقشهای حرفهای مختلف کار کردم؛ بازیدرمانگر بودم، تجربه تدریس داشتم و در آستانه پایان رسالهای دانشگاهی درباره کودکان قرار داشتم. همین مسیر باعث شده بود پیش از آنکه خودم والد شوم، باور کنم «متخصص کودک» هستم. پیش از مادر شدن، ارزشها و انتظاراتی داشتم که منطقی، سنجیده و خیرخواهانه به نظر میرسیدند. اما از همان لحظهای که دخترم را در بیمارستان در آغوش گرفتم، با تجربهای روبهرو شدم که فقط میتوانم آن را «فروتنی تهاجمی» بنامم. حالا که دخترم بهتازگی چهار ساله شده، برای نخستینبار احساس میکنم آمادهام درباره واقعیت والدگری و آنچه واقعاً از آن آموختهام، صادقانه حرف بزنم.
وقتی انتظارات بالا، والدگری را سختتر میکند
خاطرهای روشن از هفته سوم زندگی مارگو هنوز هم با من است. او با تمام توان جیغ میکشید؛ چهار ساعت گریه بیوقفه که هر تلاشی برای آرامکردنش بینتیجه مانده بود. من همه روشهای آرامسازیای را که بلد بودم امتحان میکردم و همزمان احساس میکردم یک شکست کامل هستم. در نهایت، از سر استیصال در گوگل نوشتم «چطور گریه نوزاد را متوقف کنیم» و همانجا اشک در چشمانم جمع شد. با خودم فکر میکردم: سالهاست با کودکان کار میکنم، بازیدرمانگر بودهام، معلم بودهام و بهزودی رسالهای درباره کودکان را تمام میکنم. من باید بدانم چه کار کنم. پس چرا اینقدر سخت است؟
من با این باور وارد والدگری شدم که باید همهچیز را بدانم، همیشه صبور و تنظیمشده بمانم و دقیقاً همانطور واکنش نشان دهم که سالها به والدین دیگر توصیه کرده بودم. چیزی که پیشبینی نکرده بودم، وزن سنگین این انتظارات بود؛ انتظاراتی که نهتنها در روزهای ابتدایی، بلکه در ادامه مسیر والدگری هم رهایم نکردند. این سطح از کمالگرایی، جایی برای لطف به خودم و پذیرش فرایند یادگیری باقی نمیگذاشت. امروز میدانم اگر همان زمان باور فعلیام را داشتم ــ اینکه هیچکس واقعاً نمیداند دارد چه کار میکند ــ احتمالاً به خودم اجازه میدادم مسیر دشوار یادگیری والدگری را با فشار کمتری طی کنم؛ مسیری که همه والدین، فارغ از پیشینه حرفهایشان، آن را تجربه میکنند. پژوهشها نیز نشان میدهد والدینی که ندانستن همهچیز را میپذیرند، نسبت به والدینی که انتظارات غیرواقعبینانه دارند، سازگاری بهتری را تجربه میکنند. این همان درسی است که اغلب کتابها و دورههای فرزندپروری از گفتن آن غافل میمانند: انعطافپذیری مهمتر از بینقصبودن است. حالا دیگر بدون عذاب وجدان، مرتب در گوگل مینویسم «اصلاً دارم چه کار میکنم؟»
وقتی بقا مهمتر از ایدهآلهای فرزندپروری میشود
والدگری بارها به من آموخته که گاهی نظریهها، کتابها و ایدهآلها باید کنار بروند و آنچه باقی میماند، فقط عبور از روز یا شب پیشِ روست. من میدانم کودک نوپایم نباید فقط با اسنک و آبنبات زندگی کند، اما بعضی روزها همان چیزی را میخورد که حاضر است بخورد. به همان روشی آرام میشود که جواب میدهد. و گاهی، استراحت ارزشمندتر از ثبات است و زندهماندن مهمتر از «بهترین شیوههای تربیتی».
طبیعی است که بعداً به همه این تصمیمها شک کنم و بارها آنها را در ذهنم مرور کنم. اما آنچه بهتدریج آموختهام این است که انجامدادن کاری که در لحظه لازم است، به معنای شکستخوردن نیست. والدگری در خلأ اتفاق نمیافتد؛ در دل زندگی واقعی، با محدودیتهای واقعی شکل میگیرد. بنابراین، با اینکه دقیقاً میدانم در زمان قشقرق باید چه جملاتی بگویم تا به خودتنظیمی هیجانی دخترم کمک کنم، گاهی او را روی شانهام میگذارم و از فروشگاه بیرون میبرم. نه از سر ناآگاهی، بلکه از سر واقعبینی.
چرا انجام «کار درست» اینقدر فرساینده است؟
تغییر تخت نوزادی به تخت کودک، کنارگذاشتن مکیدن انگشت، آموزش توالت رفتن یا حفظ مرزهایی که نظم یا احساس راحتی کودک را برهم میزند، هیچکدام کارهای کوچکی نیستند. این تصمیمها به ثبات، استقامت هیجانی و بیش از هر چیز، به والدی نیاز دارند که خودش تنظیم هیجانی مناسبی داشته باشد. اغلب، انجام «کار درست» یعنی انتخاب سختی کوتاهمدت برای رشد بلندمدت. حتی وقتی به نتیجه باور داریم، ادامهدادن این مسیر میتواند خستهکننده و طاقتفرسا باشد. همین تجربهها باعث شده همدلی عمیقتری نسبت به والدین پیدا کنم. امروز بهتر میفهمم که تردید و فرسودگی در این تصمیمها نشانه اشتباهبودن نیست؛ نشانه اهمیتدادن است.
زیر نگاه قضاوت؛ تجربهای مشترک در واقعیت والدگری
یکی از غیرمنتظرهترین بخشهای والدگری برای من، احساس مداومِ دیدهشدن و ارزیابیشدن بوده است. قضاوت میتواند از سوی غریبهها، اعضای خانواده، والدین دیگر یا حتی از درون خودمان بیاید. گاهی یک جمله ساده یا یک توصیه ناخواسته کافی است تا ما را به این فکر بیندازد که شاید همهچیز را اشتباه انجام میدهیم. هرکدام از این تجربهها بهتنهایی کوچک به نظر میرسند، اما در کنار هم میتوانند شبیه فرسایش تدریجی و مداوم باشند. من در حال یادگرفتن این هستم که چقدر مهم است به فرزندم و ارزشهایم متصل بمانم. تصمیمهای والدگری را نمیتوان از بیرون و بدون درنظرگرفتن زمینه واقعی زندگی سنجید. این مسیر به من، بهعنوان کسی که سالها درگیر جلب رضایت دیگران بوده، آموخته است که اگرچه هر تصمیم کوچک ممکن است قضاوت شود، اما باور آگاهانه به انتخابهایم ضروری است.
آنچه والدگری به من داده؛ نه قطعیت، بلکه چشمانداز
والدگری به من پاسخهای قطعی نداده است. در عوض، به من نگاه تازهای داده؛ نگاهی که میگوید رشد از دل ناراحتی میآید و شفقت به خود، یک انتخاب لوکس نیست، بلکه ضرورتی اساسی است. اینها تنها نخستین درسها هستند و میدانم با بزرگتر شدن دخترم، نگاه من به والدگری نیز تغییر خواهد کرد. شاید مهمترین تعهدی که میتوانم به خودم بدهم، ادامهدادن مسیر یادگیری و پذیرفتن این واقعیت باشد که هرگز همهچیز را نخواهم دانست. و این کاملاً طبیعی است. چون حقیقت این است که هیچکس واقعاً نمیداند دارد چه کار میکند.
