نقش پنهان استرس در بیماریهای گوارشی

به گزارش روان ۲۴ به نقل از خبرانلاین، اباذر پارسی اسهال مزمن را یکی از شایع‌ترین مشکلات گوارشی دانست و گفت: بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی، چنانچه اجابت مزاج بیش از سه بار در روز یا دفع مدفوع به صورت مایع باشد و این حالت بیش از سه هفته ادامه یابد، به عنوان «اسهال مزمن» شناخته می‌شود.

ایرنا در خبری نوشت:وی افزود: اسهال حاد که سردسته آن‌ها عفونت‌های ویروسی است، در فصول گرم سال و تابستان شیوع بالاتری دارند، اما داستان اسهال مزمن متفاوت است، زیرا علل بسیار بیشتری دارد و می‌تواند منجر به عوارض خاصی نیز شود، اساس و پایه بیماری اسهال مزمن، درگیری روده باریک و بزرگ است.

این فوق‌ تخصص گوارش با اشاره به نقش روده بزرگ در حفظ آب بدن تشریح کرد: وقتی روده بزرگ (کلون) درگیر شود و وظیفه حفظ آب را به درستی انجام ندهد، در دراز مدت می‌تواند منجر به بیماری اسهال مزمن شود و مواردی همچون بیماری‌های التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو و کرون، از جمله علل این بیماری است.

وی همچنین به سندرم روده تحریک‌پذیر اشاره کرد و گفت: سندرم روده تحریک‌پذیر در افراد جوان، به‌ ویژه زنان جوان و افرادی که تحت استرس هستند، می‌تواند با علائمی نظیر اسهال، یبوست یا دردهای شکمی همراه باشد.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور تأثیر استرس بر بیماری‌های روده باریک را مورد بررسی قرار داد و اظهار کرد: استرس می‌تواند نقش موثری در بیماری‌های روده باریک ایفا کند. به عنوان مثال، بیماری سلیاک واکنشی است که ابتدای روده باریک به پروتئین موجود در گندم و جو نشان می‌دهد. فرد مبتلا با مصرف مواد حاوی گندم و جو دچار اسهال می‌شود که در صورت عدم تشخیص و درمان به‌موقع، در درازمدت می‌تواند منجر به کم‌خونی شدید، پوکی استخوان و حتی سندرم‌های پیشرفته‌تر و سرطان‌های روده باریک شود.

پارسی همچنین، به نقش میکروبیوم یا فلور میکروبی روده در سلامت عمومی بدن پرداخت و خاطرنشان کرد: در هزار روز اول عمر، میکروب‌هایی در روده ما قرار می‌گیرند که مانند اثر انگشت در هر فرد منحصربه‌فرد است و تغییر در میکروب‌های مفید بدن می‌تواند منجر به بیماری‌هایی نظیر اسهال شود. مطالعات نشان داده است که اکثر بیماری‌ها، حتی آلزایمر و فراموشی، می‌توانند ریشه در فلور میکروبی روده بزرگ داشته باشند.

وی با هشدار درباره عوامل مخرب فلور میکروبی اظهار کرد: ما معمولاً با مصرف آنتی‌بیوتیک‌های بیش از حد و خودسرانه و همچنین رژیم‌های غذایی نادرست، این میکروب‌های مفید را تغییر می‌دهیم و اثبات شده است که این اختلالات میکروبی می‌تواند با بیماری کبد چرب و حتی بسیاری از سرطان‌های مرتبط با بیماری‌های روده بزرگ ارتباط داشته باشد.

پارسی تصریح کرد: خوشبختانه داروهای پروبیوتیک در بازار دارویی کشور و تولید داخل وجود دارند که با مصرف آن‌ها، میکروب‌های مفید را در بدن قرار می‌دهیم. همچنین روشی نوین به نام «پیوند میکروب» (یا پیوند مدفوع) در حال بررسی است که از طریق انتقال میکروب‌های سالم به روده بیمار، می‌تواند به عنوان یک درمان اساسی برای بیماری‌های مقاوم گوارشی مورد استفاده قرار گیرد.

این فوق‌تخصص گوارش با تأکید بر پیوند عمیق میان سلامت روان و دستگاه گوارش تصریح کرد: استرس و اضطراب نقش کلیدی در بروز و تشدید بسیاری از بیماری‌های گوارشی ایفا می‌کنند؛ به‌طوری‌که ریشه بسیاری از این اختلالات در وضعیت روانی فرد نهفته است. در ماه‌های اخیر شاهد افزایش مراجعات بیمارانی بوده‌ایم که پیش‌تر وضعیت پایداری داشتند و حتی برخی از آن‌ها پیگیری درمان را رها کرده بودند. در این میان، سندروم روده تحریک‌پذیر (IBS) نمونه بارزی است که در آن با وجود سلامت جسمی روده، عوامل استرس‌زا باعث بروز علائم شدید و آزاردهنده می‌شوند.

وی با اشاره به بیماری‌های التهابی روده (IBD) مانند کولیت اولسراتیو، خاطرنشان کرد: استرس لزوماً به معنای درگیری‌های محیطی یا دعوا نیست، بلکه نگرانی‌ها، دلشوره‌ها و اضطراب‌های ذهنی نیز می‌توانند منجر به ترشح بیش از حد اسید معده و بروز اختلالات گوارشی شوند، استرس می‌تواند محرک اصلی بیماری‌های شدید و خونریزی‌های روده باشد. در بازه زمانی اخیر نیز موارد رفلاکس و زخم معده نیز تشدید شده و دردهای عصبی معده افزایش یافته است.

پارسی در مورد خطرات خوددرمانی با داروهای ضد اسید (مانند امپرازول و مشابه آن) هشدار داد و گفت: مصرف خودسرانه این داروها اصطلاحا برای «ساکت کردن» درد، اقدامی نادرست است؛ زیرا درد در واقع مانند یک اعلام خطر عمل کرده و هشدار می‌دهد که در بخشی از بدن مشکلی وجود دارد. بنابراین، نباید با داروهای مسکن، صدای این هشدار را خاموش کرد، بلکه باید با بررسی‌های تخصصی، علت ریشه‌ای درد شناسایی و درمان شود تا احتمال پنهان ماندن بیماری‌ها از بین برود.

این فوق‌تخصص گوارش در ادامه، درباره علائم هشداردهنده اسهال بیان کرد: اگر اسهال بیش از سه یا چهار هفته تداوم یابد، مراجعه به پزشک ضروری است و استفاده از داروهای کندکننده حرکات روده بدون تجویز پزشک، به‌ویژه در موارد مزمن، تأثیری در درمان نخواهد داشت. افرادی که بالای ۵۰ سال سن دارند، افرادی که دچار کم‌خونی هستند، خون در دفع مشاهده می‌کنند و یا سابقه خانوادگی سرطان روده دارند، گروه‌های پرخطر ابتلا به اسهال مزمن هستند؛ از این رو، بررسی‌های فوری و جدی پزشکی برای این افراد بسیار ضرورت دارد.

وی با اشاره به شرم و حیای اجتماعی به عنوان یکی از علل تأخیر مراجعه بیماران به مراکز درمانی، خاطرنشان کرد: بسیاری از مراجعان به دلیل خجالت از بیان علائم یا عدم درک اهمیت موضوع، در مراجعه به پزشک تأخیر می‌کنند. این افراد باید توجه داشته باشند که تغییر در عادات اجابت مزاج، به‌ویژه در سنین بالا و در صورتی که با دفع خون همراه باشد، باید به‌شدت جدی گرفته شود؛ چرا که متأسفانه روند ابتلا به سرطان‌های گوارشی در حال افزایش است و تشخیص به‌موقع در این موارد حیاتی است.

پارسی با اشاره به قابلیت پیشگیری از سرطان روده بزرگ، تصریح کرد: بر اساس دستورالعمل‌های جدید، سن غربالگری از ۵۰ سالگی به ۴۵ سالگی کاهش یافته است و توصیه می‌شود هر فرد از ۴۵ سالگی، هر ۱۰ سال یک‌بار تحت کولونوسکوپی قرار گیرد. با توجه به اینکه ریشه تشکیل سرطان روده در ایجاد پولیپ‌ها یا رشد بیش از حد مخاط است، با انجام کولونوسکوپی، می‌توان این پولیپ‌ها را شناسایی و خارج کرد و بدین ترتیب، از بروز سرطان نیز کامل جلوگیری کرد.

فوق‌تخصص گوارش و کبد با اشاره به پایین بودن سطح آگاهی عمومی درباره اهمیت کولونوسکوپی، بر مسئولیت سنگین رسانه‌ها در اطلاع‌رسانی گسترده تأکید کرد و افزود: این اقدامات پیشگیرانه نه‌تنها منجر به نجات جان انسان‌ها می‌شود، بلکه هزینه‌های مالی تحمیل‌شده به فرد و سیستم درمان کشور را کاهش می‌دهد.

وی افزود: در بررسی‌های شرح‌حال و معاینات پزشکی، شناسایی تغییرات مقاوم در اجابت مزاج بسیار حائز اهمیت است. افرادی که پیشینه گوارشی مناسبی داشته‌اند اما اخیراً دچار یبوست‌های مقاوم، اسهال‌های مزمن یا دردهای شدید هنگام اجابت مزاج شده‌اند، حتماً باید تحت بررسی‌های تخصصی قرار گیرند تا در صورت وجود هرگونه اختلال، درمان‌های به‌موقع آغاز شود.

پارسی درباره انواع دردهای گوارشی و نشانه‌های خطر تصریح کرد: دردهایی که در ساعات شب بروز کرده و منجر به بیدار شدن فرد از خواب می‌شوند و دردهای همراه با کاهش وزن ناخواسته، از حیاتی‌ترین نشانه‌های هشداردهنده هستند که می‌توانند ذهن پزشک را به سمت احتمال بدخیمی‌ها (سرطان) سوق دهند.

وی اظهار کرد: دردهای مربوط به سرطان روده بزرگ معمولاً مبهم هستند، به‌معنای آنکه بیمار نمی‌تواند نقطه دقیقی را برای درد شناسایی کند و احساس دردی پراکنده در ناحیه شکمی دارد؛ نکته نگران‌کننده این است که بسیاری از بیماران پیش از مراجعه به پزشک، به دلیل مبهم بودن درد، به سراغ مصرف خودسرانه داروهای مختلف می‌روند.

پارسی درباره رفلاکس معده و عوارض ناشی از آن نیز خاطرنشان کرد: مواد غذایی که باعث تحریک و ترشح اسید معده می‌شوند، باید از برنامه غذایی افراد حساس حذف شوند، در این میان، مصرف بیش از حد ادویه‌جات، غذاهای تند، ترشیجات و همچنین مصرف زیاد قهوه و چای غلیظ از جمله اصلی‌ترین عوامل تحریک‌کننده معده هستند که می‌توانند منجر به بروز یا تشدید بیماری‌های گوارشی شوند.

این فوق‌ تخصص گوارش به علائم غیرمنتظره این بیماری اشاره کرد و گفت: رفلاکس به معنی بازگشت محتویات معده به مری است و تنها به سوزش معده محدود نمی‌شود و حتی در موارد شدید منجر به سرطان مری می‌شود. رفلاکس معده بر تارهای صوتی اثر می‌گذارد، همچنین باعث ایجاد سرفه مزمن یا پوسیدگی دندان‌ها می‌ شود، بسیاری از مراجعانی که با شکایت از سرفه به ما مراجعه می‌کنند، با وجود نرمال بودن نتایج آزمایش‌های قلب و ریه، در واقع دچار رفلاکس هستند؛ چرا که بازگشت مواد اسیدی به تارهای صوتی باعث تحریک، گرفتگی صدا و ایجاد سرفه‌های مکرر می‌شود.

وی در زمینه اصلاح سبک زندگی و تغذیه توصیه کرد: اولین و مهم‌ترین گام در درمان رفلاکس معده، کاهش وزن و پیشگیری از چاقی شکمی است. الگوی تغذیه باید به‌گونه‌ای باشد که فرد نه بیش از حد سیر و نه گرسنه بماند؛ به این معنا که تعداد وعده‌های غذایی افزایش و حجم هر وعده کاهش یابد تا معده در وضعیت تعادل قرار گیرد.

پارسی هشدار داد: بسیاری از کارکنان ادارات از صبح تا ظهر هیچ ماده غذایی یا میان‌وعده‌ای مصرف نمی‌کنند و سپس در وعده ناهار، حجم زیادی از غذا را مصرف کرده و بلافاصله به حالت افقی (خواب) در می‌آیند؛ این عمل، بدترین الگوی رفتاری برای سیستم گوارش است. بنابراین تاکید می‌شود که پس از غذا خوردن، حداقل یک تا دو ساعت نباید دراز کشید و برای افرادی که دچار رفلاکس هستند، توصیه می‌شود هنگام استراحت، سرشان با زاویه حدود ۳۰ درجه نسبت به زمین قرار گیرد. همچنین از مصرف خودسرانه داروها باید پرهیز شود، چرا که برخی داروها می‌توانند عوارض جدی داشته باشند و حتماً باید زیر نظر پزشک تجویز شوند.