به گزارش روان۲۴، بررسی سازوکار حافظه هیجانی نشان میدهد مغز هنگام مواجهه با رویدادهای پراسترس، اطلاعات مربوط به آنها را با حساسیت بیشتری پردازش میکند. این فرایند میتواند به یادآوری قویتر برخی تجربهها منجر شود؛ بهویژه زمانی که فرد هنوز از نظر هیجانی با آن اتفاق درگیر است.
مغز چگونه خاطرات تلخ را حفظ میکند؟
یکی از عوامل مهم در ماندگاری خاطرات هیجانی، فعالیت بخشهایی از مغز مانند آمیگدال و هیپوکامپ است. آمیگدال در پردازش هیجانهایی مانند ترس نقش دارد. هیپوکامپ نیز به سازماندهی خاطرات و پیوند دادن آنها با زمان و مکان کمک میکند.
هنگامی که فرد با یک موقعیت تهدیدکننده روبهرو میشود، هورمونها و پیامرسانهای شیمیایی مرتبط با استرس بر عملکرد این بخشها تأثیر میگذارند. در نتیجه، مغز ممکن است برخی جزئیات هیجانی اتفاق را برجستهتر ثبت کند.
لارس شوابه، پژوهشگر روانشناسی شناختی دانشگاه هامبورگ، در مقالهای مروری که سال ۲۰۲۵ در مجله «روانپزشکی زیستی» منتشر شد، چهار فرایند مهم حافظه را در شرایط استرس بررسی کرد: شکلگیری خاطره، ثبت زمینه و موقعیت، بازیابی اطلاعات و انعطافپذیری حافظه.
یافتههای این مقاله نشان میدهد استرس میتواند به تغییر نحوه ثبت و بازیابی خاطرات منجر شود. این تغییرات در شرایط عادی به فرد کمک میکنند تهدیدهای احتمالی را سریعتر تشخیص دهد؛ اما در برخی شرایط، ممکن است به یادآوریهای ناخواسته، ترس پایدار و واکنشهای شدید به محرکهای مشابه منجر شوند.
چه زمانی یادآوری خاطرات به یک مشکل روانشناختی تبدیل میشود؟
بهیادآوردن یک اتفاق ناخوشایند بهتنهایی نشانه اختلال روانی نیست. بسیاری از افراد پس از تجربه شکست، فقدان، تعارض یا موقعیتهای پراسترس، خاطرات ناخوشایند را به یاد میآورند و بهتدریج با آنها کنار میآیند.
بااینحال، گاهی خاطرات ناخواسته با شدت و تکرار زیادی به ذهن بازمیگردند. فرد ممکن است احساس کند دوباره در همان موقعیت قرار گرفته است. این تجربه در برخی افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه دیده میشود و میتواند با کابوس، اجتناب از محرکهای یادآور و احساس آمادهباش دائمی همراه باشد.
کریس بروین، استاد روانشناسی دانشگاه کالج لندن، در مقاله مروری خود در سال ۲۰۲۵ به تفاوت میان خاطرات ارادی و غیرارادی رویدادهای آسیبزا پرداخته است. او توضیح میدهد که برخی خاطرات بدون تصمیم آگاهانه فرد و در واکنش به محرکهای محیطی به ذهن بازمیگردند. این یادآوریها در بعضی موارد شکل بازتجربه رویداد یا فلشبک پیدا میکنند.
نکته مهم این است که شدت هیجان همیشه به معنای دقت بیشتر خاطره نیست. استرس شدید میتواند ثبت برخی جزئیات را تقویت کند و همزمان یادآوری بخشهای دیگر یا زمینه وقوع اتفاق را دشوارتر سازد. بنابراین، خاطرات هیجانی لزوماً بازنمایی کاملاً دقیق و کامل رویدادهای گذشته نیستند.
آیا میتوان از تأثیر خاطرات ناخوشایند رها شد؟
هدف مداخلات روانشناختی لزوماً پاک کردن خاطرات تلخ نیست. درمان بیشتر به افراد کمک میکند تا تجربههای گذشته را در بستر زمانی و معنایی مناسب قرار دهند و واکنش هیجانی خود را در مواجهه با یادآورهای آنها مدیریت کنند.
درمان شناختیرفتاری و روشهای تخصصی مانند مواجههدرمانی میتوانند در کاهش نشانههای مرتبط با خاطرات آسیبزا مؤثر باشند. انتخاب روش درمان به شرایط فرد، شدت نشانهها و ارزیابی متخصص بستگی دارد.
همچنین باید میان فراموش کردن یک اتفاق و تغییر رابطه روانشناختی فرد با آن تفاوت قائل شد. ممکن است فرد همچنان رویدادی را به یاد بیاورد، اما دیگر با همان شدت دچار ترس، اضطراب یا آشفتگی نشود.
پژوهشهای جدید درباره حافظه هیجانی نشان میدهند که مغز خاطرات را به شکل اطلاعاتی ثابت و تغییرناپذیر نگهداری نمیکند. فرایندهای یادآوری، شرایط محیطی و وضعیت هیجانی فرد میتوانند بر تجربه دوباره خاطرات تأثیر بگذارند. به همین دلیل، کمک تخصصی میتواند به افراد اجازه دهد بدون گرفتار ماندن در تجربههای گذشته، ارتباط سالمتری با خاطرات خود برقرار کنند.
منبع مقاله علمی:
-
عنوان اصلی: Memory Under Stress: From Adaptation to Disorder
-
نویسنده: Lars Schwabe
-
مجله: Biological Psychiatry
-
سال انتشار: ۲۰۲۵
-
جلد و شماره: ۹۷ (۴)، صفحات ۳۳۹–۳۴۸
-
شناسه DOI: ۱۰.۱۰۱۶/j.biopsych.۲۰۲۴.۰۶.۰۰۵
-
لینک مستقیم مقاله: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38880463/
