مدیر سایت
اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD) یکی از رایجترین چالشهای عصبی-روانشناختی است که توانایی فرد را در تمرکز، تنظیم توجه و فیلتر کردن محرکهای مزاحم محیطی دچار اختلال میکند. مغز ما بهطور مداوم با حجمی عظیم از صداها، تصویرها و افکار درونی بمباران میشود و «تمرکز» زمانی شکل میگیرد که مغز بتواند محرکهای غیرضروری را به حاشیه براند.
داروهای رایج برای درمان ADHD (مانند داروی ریتالین یا محرکهای عصبی) عموماً از طریق افزایش فعالیت و تحریک بخش پیشپیشانی مغز (Prefrontal Cortex) عمل میکنند. اما پژوهش ژنتیکی جدید و فوقالعاده گستردهای که توسط دانشمندان دانشگاه راکفلر (Rockefeller University) انجام شده و در مجله علمی معتبر Nature Neuroscience به چاپ رسیده است، رویکرد کاملاً متفاوتی را پیشنهاد میکند: تمرکز بهتر از طریق آرامسازی مغز و کاهش نویزهای زمینهای حاصل میشود، نه افزایش تحریک آن.
نقش کلیدی ژن Homer1 در تنظیم تمرکز و کاهش نویز مغزی
پژوهشگران با تحلیل دادههای ژنتیکی موشهایی با تنوع ژنتیکی بالا (مشابه تنوع ژنتیکی انسانها) در پی یافتن ژنهای موثر بر قدرت توجه بودند. آنها متوجه شدند ژنی به نام Homer1 نقش تعیینکنندهای در میزان آرامش یا شلوغی مغز در حالت استراحت دارد.
موشهایی که میزان فعالیت دو نسخه خاص از این ژن (با نامهای Homer1a و Ania3) در قشر پیشپیشانی مغز آنها پایینتر بود، نویز زمینهای کمتری در فعالیتهای عصبی خود داشتند و در آزمونهای مرتبط با تمرکز و توجه عملکرد بهمراتب بهتری نشان دادند. این کشف ژنتیکی بسیار حائز اهمیت است، چرا که تغییر در این ژن توانست تا ۲۰ درصد از تفاوتهای فردی در میزان توجه را توضیح دهد.
مکانیسم سلولی: تقویت ترمزهای عصبی مغز
بخش شگفتانگیز این مطالعه، چگونگی تاثیر کاهش ژن Homer1 بر عملکرد سلولهای مغزی است:
-
افزایش گیرندههای GABA: کاهش سطح این ژن در نورونهای قشر پیشپیشانی مغز باعث افزایش گیرندههای GABA (ترمزهای مولکولی سیستم عصبی) شد.
-
کاهش شلیکهای غیرضروری: با تقویت سیستم مهارکننده GABA، فعالیتهای الکتریکی بیپایان و نویزهای مزاحم در پسزمینه مغز فروکش کردند.
-
شفافیت سیگنالهای مهم: با خاموش شدن نویزهای پسزمینه، وقتی یک محرک یا سیگنال مهم وارد مغز میشد، نورونها توانستند پاسخهای قوی، شفاف و متمرکزی ارسال کنند.
به عبارت دیگر، توجه عالی حاصل سرکوب حواستپرتیها و محرکهای فرعی است؛ رویکردی که دقیقاً مشابه کارکرد تمرینات مدیتیشن، ریلکسیشن و تنفس عمیق در آرامسازی سیستم عصبی است.
اهمیت بازه زمانی رشد در مداخلههای ژنتیکی
پژوهشگران در ادامه دریافتند که زمان دستکاری این ژن نقش بسیار حیاتی دارد. کاهش سطح نسخههای Homer1a و Ania3 تنها زمانی باعث بهبود پایدار توجه و کاهش حواسپرتشوی شد که در دوران نوجوانی و رشد اولیه مغز انجام گرفت. اعمال همین تغییرات در موشهای بالغ و بزرگسال تاثیری در بهبود تمرکز نداشت. این یافته نشان میدهد که یک بازه طلایی و حساس در دوران رشد وجود دارد که طی آن، ساختار زیستی توجه در مغز شکل میگیرد.
پیامدهای بالینی و رویکردهای جدید در روانشناسی و روانپزشکی
کشف نقش ژن Homer1 میتواند روشهای درمانی ADHD و سایر اختلالات تکاملی-عصبی را دستخوش تحول کند:
۱. جایگزینی دارویهای آرامساز مغز با محرکها
اکثر داروهای کنونی ADHD بر پایه تحریک سیستم عصبی عمل میکنند که ممکن است با عوارض جانبی نظیر اضطراب، بیخوابی و افزایش ضربان قلب همراه باشند. این پژوهش راه را برای ساخت داروهایی هموار میکند که بهجای تحریک مغز، با تنظیم دقیق سطح Homer1 باعث کاهش نویز ذهنی و آرامسازی مغز شوند.
۲. رویکرد مشترک در درمان اختلالات طیف اوتیسم و اسکیزوفرنی
از آنجا که ژن Homer1 و پروتئینهای مرتبط با آن پیشتر در اختلالات دیگری مانند اوتیسم و اسکیزوفرنی (که آنها هم با مشکل پردازش محرکهای حسی اولیه همراهاند) دخیل بودهاند، این دستاورد میتواند به درمانهای فراتشخیصی نوین برای این اختلالات نیز کمک کند.
۳. تایید علمی روشهای مکمل مانند مدیتیشن و مایندفولنس
نتایج این پژوهش مکانیسم زیستی تمرینات روانشناختی مبتنی بر پذیرش و آگاهی (Mindfulness) را تایید میکند. آرام کردن مغز، توانایی مهار افکار مزاحم و ایجاد سکوت ذهنی، مبنای زیستشناختی تمرکز پایدار است.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: Genetic mapping identifies Homer1 as a developmental modifier of attention
-
نویسندگان: Zachary Gershon, Alessandra Bonito-Oliva, Matt Kanke, Andrea Terceros, Genelle Rankin, John Fak, Yujin Harada, Andrew F. Iannone, Millennium Gebremedhin, Brian Fabella, Natalia V. De Marco García, Praveen Sethupathy, Priya Rajasethupathy
-
مرجع و مجله: Nature Neuroscience
-
شماره ثبت مقاله (DOI): 10.1038/s41593-025-02155-2
-
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.sciencedaily.com/releases/2025/12/251225035342.htm
