مدیر سایت
مواجهه با مواد شیمیایی صنعتی در طول دوران رشد، موضوعی مهم در زیستشناسی عصبی و روانشناسی رشد است. پژوهشهای جدید نشان میدهند مواجهه با یک ماده شیمیایی بسیار رایج پلاستیکی به نام دیاِتیلهگزیل فتالات (DEHP) در دوران جنینی و نوزادی، تغییرات رفتاری عمیق و پایداری ایجاد میکند. این ماده سطح اضطراب را در دوران بلوغ و بزرگسالی به میزان چشمگیری افزایش میدهد.
تاثیر ماده شیمیایی پلاستیکی بر شکلگیری اختلالات اضطرابی
ماده شیمیایی DEHP نوعی افزودنی پلاستیکساز است. کارخانهها از این ماده برای افزایش انعطافپذیری در طیف وسیعی از محصولات مصرفی استفاده میکنند. این محصولات تجهیزات پزشکی، اسباببازیها، پردههای حمام و لباسهای بارانی را شامل میشوند. فتالاتها عملکرد هورمونی بدن را مختل میکنند و دانشمندان آنها را در گروه مواد برهمزننده غدد درونریز قرار میدهند.
محققان دانشکده پزشکی دانشگاه بوینس آیرس این پژوهش را انجام دادند. آنها نتایج کار خود را در نشست سالانه انجمن غدد درونریز ارائه کردند. این تیم پژوهشی تاثیرات رفتاری مواجهه زودهنگام با این ماده شیمیایی را به دقت ارزیابی کرد.
روششناسی پژوهش و سنجش رفتار اضطرابی
در این بررسی علمی، پژوهشگران دوز مشخصی از ماده DEHP را به صورت روزانه به موشهای باردار دادند. این روند از روز اول بارداری تا زمان از شیر گرفتن نوزادان ادامه داشت. محققان پس از رسیدن موشهای نر به سن بلوغ، میزان رفتار اضطرابی آنها را سنجیدند. آنها برای این کار از آزمون ماز بعلاوهای شکل مرتفع (EPM) استفاده کردند.
آزمون EPM یکی از معتبرترین ابزارهای استاندارد برای سنجش اضطراب است. این آزمون از تمایل طبیعی موشها برای اجتناب از ارتفاع و فضاهای باز استفاده میکند. پژوهشگران شاخصهای زیر را در این آزمون اندازهگیری کردند:
-
تعداد دفعات ورود موش به بازوهای باز و بسته ماز
-
مدت زمان حضور جانور در هر یک از بازوها
-
مدت زمان بیحرکت ماندن به عنوان نشانه اضطراب شدید
نتایج تحقیق نشان داد موشهای مواجهشده با DEHP، تمایل بسیار کمتری برای کاوش در بازوهای باز داشتند. این موشها زمان بیشتری را در بازوهای محشور گذراندند. همچنین میزان بیحرکتی آنها به شدت افزایش یافت. این رفتارها وجود اضطراب بالینی و ساختاری را در جانوران تایید میکرد.
سازوکارهای عصبی و توانایی بازگشتپذیری رفتاری
نکته بسیار مهم این پژوهش، کشف نقش واسطههای عصبی و هورمونی در تعدیل این آسیب رفتاری است. دانشمندان برای بررسی نقش پیامرسانهای عصبی و هورمونها، دو مداخله دارویی را پیش از آزمون EPM اجرا کردند:
۱. استفاده از آگونیستهای گابا: پژوهشگران مولکولهای فعالکننده سیستم گاما آمینوبوتیریک اسید را تزریق کردند. این سیستم، انتقالدهنده عصبی مهارکننده اصلی در مغز است. ۲. درمان با تستوسترون: پژوهشگران هورمون تستوسترون را هر ۴۸ ساعت یکبار به مدت ۱۴ روز تجویز کردند.
یافتههای کلیدی پژوهش
-
پایداری اثرات رفتاری: مواجهه با فتالات DEHP در مراحل اولیه رشد، اثرات پایداری بر رفتار ایجاد میکند. این اثرات حتی بدون مواجهه در دوران بزرگسالی باقی میمانند.
-
بازگشتپذیری آسیبها: تزریق آگونیستهای گابا یا درمان با تستوسترون علائم اضطرابی را معکوس کرد. این درمانها رفتار کاوشگرانه نرمال را به جانوران بازگرداند.
این یافتهها تایید میکنند که تغییرات عصبی ناشی از سموم محیطی درمانپذیر هستند. تنظیم مجدد سیستمهای پیامرسان عصبی و محور هورمونی میتواند این آسیبها را ترمیم کند.
پیامدهای بالینی و روانشناختی برای سلامت انسان
پژوهشگران این آزمایش را بر روی مدلهای حیوانی اجرا کردهاند. با این حال، سیستمهای عصبشناختی و هورمونی انسان و حیوان شباهتهای زیادی دارند. به همین دلیل پژوهشگران درباره خطر آلایندههای پلاستیکی هشدار میدهند. قرار گرفتن مادران باردار و نوزادان در معرض این مواد، زمینه اختلالات خلقی و اضطرابی را در آینده فراهم میکند.
مادران باید تماس خود را با محصولات حاوی فتالات در طول بارداری و شیردهی کاهش دهند. از سوی دیگر، تنظیم هدفمند سیستمهای عصبی-هورمونی راهکارهای جدیدی ارائه میدهد. این اقدام گامی کلیدی در پیشگیری و درمان اختلالات اضطرابی ناشی از عوامل محیطی خواهد بود.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: Common plastic chemical linked to lifelong anxiety in new study
-
نویسندگان: Osvaldo Juan Ponzo, M.D., Ph.D. and research team at the University of Buenos Aires
-
مرجع و مجله: ScienceDaily / Presented at ENDO 2026 (The Endocrine Society’s Annual Meeting)
-
شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): ScienceDaily Release ID: 260616102221
-
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/06/260616102221.htm
