پژوهشی جدید با استفاده از اسکنهای مغزی نشان میدهد شبکه پاداش مغز در اوتیسم ممکن است ارتباط گستردهتری با سایر شبکههای مرتبط با پردازش اجتماعی داشته باشد. این الگوی ارتباطی بیشتر، بهویژه در ارتباط میان شبکه پاداش، شبکه پردازش چهره و سیستم نورونهای آینهای، با تفاوتهایی در عملکرد اجتماعی افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم ارتباط داشته است.
این مطالعه که در مجله Autism Research منتشر شده، دادههای تصویربرداری مغزی ۶۴۶ نفر را بررسی کرده است. از این تعداد، ۲۹۸ نفر مبتلا به اختلال طیف اوتیسم و ۳۴۸ نفر در گروه مقایسهای با رشد معمول قرار داشتند. پژوهشگران با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی در حالت استراحت، سازمانیافتگی شبکههای مغزی مرتبط با رفتار اجتماعی را بررسی کردند.
شبکه پاداش مغز چه نقشی در رفتار اجتماعی دارد؟
مغز انسان برای پردازش اطلاعات اجتماعی از مجموعهای از مناطق و شبکههای بههمپیوسته استفاده میکند که گاهی در مجموع «مغز اجتماعی» نامیده میشوند. این شبکهها وظایف متفاوتی دارند، اما برای ایجاد یک رفتار اجتماعی هماهنگ باید بتوانند هم بهصورت نسبتاً مستقل فعالیت کنند و هم در زمان مناسب اطلاعات را با یکدیگر به اشتراک بگذارند.
در این پژوهش چهار شبکه اصلی مورد توجه قرار گرفتند:
- شبکه پاداش: در انگیزش، ارزشگذاری و پردازش جنبههای لذتبخش محرکها نقش دارد.
- شبکه پردازش چهره: به شناسایی و پردازش چهرهها و اطلاعات مربوط به حالات چهره کمک میکند.
- شبکه نظریه ذهن: در نسبت دادن افکار، احساسات، باورها و نیتها به خود و دیگران نقش دارد.
- سیستم نورونهای آینهای: در درک و یادگیری برخی اعمال مشاهدهشده و ارتباط میان مشاهده و اجرای رفتار نقش دارد.
برای عملکرد مناسب اجتماعی، این شبکهها باید تعادل مناسبی میان استقلال و ارتباط متقابل داشته باشند. پژوهشگران این دو ویژگی را با مفاهیم «تفکیک ماژولار» و «یکپارچگی ماژولار» بررسی کردند.
بررسی اسکن مغزی افراد مبتلا به اوتیسم
پژوهشگران از دادههای موجود در دو مجموعه بزرگ ABIDE I و ABIDE II استفاده کردند. در مجموع، دادههای ۲۹۸ فرد مبتلا به اوتیسم با دادههای ۳۴۸ فرد دارای رشد معمول مقایسه شد.
روش اصلی تصویربرداری، fMRI در حالت استراحت یا rs-fMRI بود. در این روش، فعالیت مغز زمانی ثبت میشود که فرد در حال انجام یک تکلیف مشخص نیست و پژوهشگران میتوانند تغییرات جریان خون و اکسیژنرسانی مغز را برای بررسی ارتباط عملکردی مناطق مختلف تحلیل کنند.
پژوهشگران در مجموع ۱۰۲ ناحیه مغزی را که در چهار شبکه اجتماعی مورد نظر قرار داشتند، بررسی کردند. سپس از شاخصی به نام ضریب مشارکت یا Participation Coefficient برای اندازهگیری میزان ارتباط هر ناحیه با شبکههای دیگر استفاده کردند.
به زبان ساده، هرچه این شاخص بالاتر باشد، یک ناحیه یا شبکه ارتباط بیشتری با بخشهای خارج از شبکه اصلی خود دارد و در نتیجه، یکپارچگی بیشتری میان شبکههای مختلف مغزی مشاهده میشود.
شبکه پاداش در اوتیسم ارتباط گستردهتری دارد
نتایج نشان داد افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم در مقایسه با گروه دارای رشد معمول، یکپارچگی ماژولار بیشتری در شبکه پاداش مغز داشتند.
این بدان معناست که شبکه پاداش در مغز افراد مبتلا به اوتیسم، ارتباط بیشتری با سایر شبکههای مغزی مرتبط با پردازش اجتماعی برقرار میکرد. این ارتباط افزایشیافته بهخصوص در تعامل شبکه پاداش با شبکه پردازش چهره و سیستم نورونهای آینهای مشاهده شد.
پژوهشگران همچنین افزایش یکپارچگی را در خود شبکه پردازش چهره مشاهده کردند، اما تغییرات مربوط به شبکه پاداش برجستهتر بود.
این یافته اهمیت دارد زیرا شبکههای مغزی معمولاً برای انجام وظایف خاص خود به سطح مشخصی از سازمانیافتگی نیاز دارند. بنابراین، مسئله فقط «ارتباط بیشتر» یا «ارتباط کمتر» نیست؛ بلکه نحوه سازمانیافتگی ارتباطات میان شبکههای مغزی نیز اهمیت دارد.
ارتباط شبکه پاداش با عملکرد اجتماعی
پژوهشگران در مرحله بعد بررسی کردند که آیا تفاوتهای مشاهدهشده در سازمانیافتگی شبکه پاداش با ویژگیهای رفتاری و اجتماعی افراد ارتباط دارد یا خیر.
نتایج نشان داد هرچه یکپارچگی شبکه پاداش بیشتر باشد، امتیاز افراد در مقیاس پاسخدهی اجتماعی یا Social Responsiveness Scale (SRS) نیز بالاتر است. امتیاز بالاتر در این مقیاس با مشکلات بیشتر در حوزههایی مانند ارتباط اجتماعی، آگاهی اجتماعی و شناخت اجتماعی ارتباط دارد.
به عبارت دیگر، در این نمونه پژوهشی، افرادی که شبکه پاداش آنها ارتباط بیشتری با شبکههای دیگر داشت، بهطور متوسط مشکلات اجتماعی بیشتری نیز نشان میدادند.
البته این نتیجه به معنای آن نیست که افزایش ارتباط شبکه پاداش علت مشکلات اجتماعی در اوتیسم است. مطالعه از نوع مشاهدهای و مبتنی بر دادههای تصویربرداری موجود بود و بنابراین نمیتوان از آن رابطه علت و معلولی استخراج کرد.
نقش سروتونین و GABA در الگوی ارتباطی مغز
پژوهشگران برای بررسی احتمالی سازوکارهای زیستی این الگو، نقشههای مربوط به توزیع برخی انتقالدهندههای عصبی را با نتایج تصویربرداری مغز مقایسه کردند.
آنها دریافتند مناطقی که در افراد مبتلا به اوتیسم یکپارچگی بیشتری در شبکه پاداش نشان میدادند، با مناطقی همپوشانی داشتند که در اطلسهای مغزی موجود، تراکم پایینتری از برخی گیرندههای سروتونین و GABA دارند.
GABA یکی از مهمترین انتقالدهندههای عصبی مهاری در مغز است و در تنظیم فعالیت عصبی نقش دارد. سروتونین نیز در مجموعهای از فرایندهای عصبی و رفتاری، از جمله تنظیم خلق، انگیزش و برخی جنبههای تعامل اجتماعی، نقش دارد.
این یافته میتواند با فرضیههایی درباره نقش تعادل میان فرایندهای تحریکی و مهاری در اوتیسم همخوانی داشته باشد، اما باید با احتیاط تفسیر شود.
دلیل این احتیاط آن است که پژوهشگران تراکم گیرندههای سروتونین یا GABA را مستقیماً در مغز شرکتکنندگان اندازهگیری نکردند. در عوض، نتایج تصویربرداری شرکتکنندگان با اطلسهای مولکولی موجود مقایسه شد. بنابراین نمیتوان گفت کاهش گیرندههای این مواد در افراد شرکتکننده مستقیماً باعث تغییر ارتباط شبکه پاداش شده است.
ارتباط یافتههای مغزی با ژنتیک و رشد عصبی
در بخش دیگری از پژوهش، تیم تحقیقاتی الگوی ارتباطی مشاهدهشده را با اطلاعات مربوط به بیان ژن در بافت مغز انسان مقایسه کرد.
این تحلیل نشان داد مناطقی که با تغییر در یکپارچگی شبکه پاداش ارتباط داشتند، با مجموعهای از فرایندهای ژنتیکی مرتبط با رشد و سازمانیابی دستگاه عصبی نیز همپوشانی داشتند.
از جمله این فرایندها میتوان به تکثیر سلولی، مهاجرت سلولی و شکلگیری بافتها در مراحل اولیه رشد اشاره کرد.
این نتیجه این احتمال را مطرح میکند که برخی از الگوهای سازمانیافتگی شبکههای اجتماعی مغز ممکن است با فرایندهای رشدی اولیه ارتباط داشته باشند. با این حال، این تحلیل نیز بر اساس مقایسه فضایی دادههای تصویربرداری با دادههای بیان ژن موجود انجام شده و بهتنهایی نمیتواند یک مسیر ژنتیکی یا رشدی مشخص را اثبات کند.
آیا ارتباط شبکه پاداش با افزایش سن تغییر میکند؟
از آنجا که اوتیسم یک وضعیت رشدی عصبی است، پژوهشگران بررسی کردند که آیا یکپارچگی شبکه پاداش با افزایش سن تغییر میکند یا خیر.
نتایج نشان داد یکپارچگی شبکه پاداش با افزایش سن در هر دو گروه افزایش پیدا میکرد، اما سطح این یکپارچگی در افراد مبتلا به اوتیسم در طول دامنه سنی بررسیشده همچنان بالاتر از گروه دارای رشد معمول باقی میماند.
پژوهشگران همچنین نتایج خود را با یک مجموعه داده مستقل مقایسه کردند. جهت کلی یافتهها در این مجموعه نیز مشابه بود و افراد مبتلا به اوتیسم در هفت مورد از ۹ محل بررسیشده یکپارچگی بالاتری نشان دادند.
با این حال، هنگامی که اثر در همه محلها تجمیع شد، اندازه اثر کوچک بود و از نظر آماری معنادار نبود. بنابراین برای تأیید قطعی پایداری این الگو در طول رشد، پژوهشهای بیشتری لازم است.
محدودیتهای پژوهش درباره شبکه پاداش مغز در اوتیسم
یکی از مهمترین محدودیتهای مطالعه این است که اطلاعات مربوط به انتقالدهندههای عصبی و بیان ژن، مستقیماً از همان افراد مبتلا به اوتیسم به دست نیامده بود. پژوهشگران دادههای تصویربرداری شرکتکنندگان را با اطلسهای مولکولی موجود مقایسه کردند.
به همین دلیل، نمیتوان از این نتایج نتیجه گرفت که تغییر در گیرندههای سروتونین یا GABA، علت تغییر ارتباط شبکه پاداش در اوتیسم بوده است.
محدودیت مهم دیگر، ماهیت مقطعی دادههای تصویربرداری است. برای اینکه مشخص شود سازمانیافتگی شبکه پاداش در طول رشد چگونه تغییر میکند، مطالعات طولی که یک گروه از افراد را در دورههای مختلف زندگی دنبال کنند، اطلاعات دقیقتری ارائه خواهند داد.
پژوهشگران همچنین بر ضرورت استفاده از روشهایی تأکید دارند که بتوانند ویژگیهای مولکولی مغز را مستقیماً در افراد مبتلا به اوتیسم بررسی کنند.
این یافتهها چه معنایی برای شناخت اوتیسم دارند؟
یافتههای این مطالعه به درک پیچیدهتر از نحوه سازمانیافتگی مغز در اوتیسم کمک میکند. به جای اینکه تفاوتهای اجتماعی در اوتیسم صرفاً به عملکرد یک منطقه خاص از مغز نسبت داده شود، این پژوهش بر نحوه ارتباط و همکاری شبکههای مختلف مغزی تمرکز دارد.
نتایج نشان میدهد شبکه پاداش ممکن است در افراد مبتلا به اوتیسم ارتباط گستردهتری با شبکههای مرتبط با پردازش اجتماعی داشته باشد و این الگوی ارتباطی با تفاوتهای عملکرد اجتماعی همراه باشد.
با این حال، نباید این یافته را به این معنا تفسیر کرد که همه افراد مبتلا به اوتیسم دارای یک الگوی مغزی یکسان هستند. اوتیسم یک وضعیت ناهمگون است و ویژگیهای شناختی، رفتاری و عصبی افراد مبتلا میتواند تفاوت قابل توجهی داشته باشد.
همچنین افزایش ارتباط میان دو شبکه مغزی لزوماً به معنای «عملکرد بهتر» یا «عملکرد بدتر» نیست. اهمیت این ارتباط به نوع شبکه، زمانبندی فعالیت، زمینه رفتاری و نحوه هماهنگی آن با سایر فرایندهای مغزی بستگی دارد.
جمعبندی
مطالعهای جدید بر پایه دادههای fMRI نشان داده است که شبکه پاداش مغز در اوتیسم در مقایسه با افراد دارای رشد معمول، یکپارچگی بیشتری با سایر شبکههای مغز اجتماعی دارد.
این تفاوت بهویژه در ارتباط شبکه پاداش با شبکه پردازش چهره و سیستم نورونهای آینهای دیده شد و میزان بیشتر یکپارچگی شبکه پاداش با امتیازهای بالاتر در مقیاس پاسخدهی اجتماعی ارتباط داشت.
پژوهشگران همچنین ارتباط فضایی این الگو با نقشههای مربوط به برخی گیرندههای سروتونین و GABA و برخی فرایندهای ژنتیکی مرتبط با رشد عصبی را گزارش کردند. با این حال، این روابط هنوز به معنای اثبات یک سازوکار علتومعلولی نیستند.
در مجموع، این یافتهها نشان میدهند برای شناخت بهتر تفاوتهای اجتماعی در اوتیسم، بررسی شبکهها و الگوهای ارتباطی مغز در کنار بررسی مناطق منفرد مغزی اهمیت زیادی دارد. مطالعات طولی و پژوهشهایی که ویژگیهای مولکولی را مستقیماً در افراد مبتلا به اوتیسم اندازهگیری کنند، میتوانند به روشنتر شدن این ارتباطات کمک کنند.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
عنوان اصلی مقاله:
Disrupted Modular Integration of the Reward System Is Associated With Social Deficits in Autism Spectrum Disorder
ترجمه عنوان:
اختلال در یکپارچگی ماژولار سیستم پاداش با مشکلات اجتماعی در اختلال طیف اوتیسم مرتبط است.
نویسندگان:
Chen Yang، Ai-Ping Sun، Sheng-Zhi Ma، Wen-Qiang Dong، Xiao Chen، Shuai-Yu Chen، Yuqi You، Yu-Feng Zang، Li-Xia Yuan
مرجع و مجله:
Autism Research، سال ۲۰۲۶، جلد ۱۹، شماره ۶، مقاله e70241.
تاریخ انتشار:
۳۰ مارس ۲۰۲۶
شماره ثبت مقاله (DOI):
10.1002/aur.70241
PMCID:
در اطلاعات در دسترس این مقاله، شماره PMCID ثبتشدهای یافت نشد.
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی:
مشاهده مقاله علمی در DOI
منبع خبر و گزارش علمی:
PsyPost، مقاله «Brain scans reveal hyper-connected reward networks in autistic individuals»، منتشرشده در ۳ اکتبر ۲۰۲۶.
لینک منبع خبری:
مشاهده گزارش PsyPost
