پرستش سلبریتیها و تفکر مجرمانه ممکن است در نگاه اول ارتباطی با یکدیگر نداشته باشند. با این حال، پژوهش جدیدی نشان میدهد که وقتی علاقه به یک چهره مشهور از حد علاقه معمولی فراتر میرود و به شیفتگی شدید و وسواسی تبدیل میشود، با الگوهای فکری مرتبط با توجیه قانونشکنی ارتباط پیدا میکند.
پژوهشگران دریافتند که این ارتباط بهویژه در بالاترین سطح پرستش سلبریتی دیده میشود. در این سطح، فرد ممکن است ارتباط ذهنی بسیار شدیدی با یک چهره مشهور برقرار کند و زندگی او را با جزئیات دنبال کند. چنین الگویی با نگرشهایی مانند توجیه رفتارهای نادرست، میل به قدرت و انتقام و بیتوجهی به آسیب واردشده به قربانیان ارتباط داشت.
با این حال، این یافته به این معنا نیست که هواداری از سلبریتیها یا دنبال کردن اخبار افراد مشهور ذاتاً مشکلزا است. پژوهشگران تأکید کردند که علاقه تفریحی و اجتماعی به افراد مشهور با سطوح پایینتر تفکر مجرمانه همراه بود. بنابراین، شدت و کیفیت این علاقه اهمیت زیادی دارد.
پرستش سلبریتی چیست؟
علاقه به افراد مشهور میتواند شدتهای متفاوتی داشته باشد. یک فرد ممکن است فقط بازیگر یا خواننده مورد علاقه خود را دنبال کند و درباره او با دوستانش صحبت کند. این نوع علاقه معمولاً در سطح سرگرمی و تعامل اجتماعی قرار میگیرد.
اما در سطوح بالاتر، رابطه ذهنی فرد با سلبریتی میتواند بسیار شخصیتر شود. فرد ممکن است احساس کند چهره مشهور را بهخوبی میشناسد یا ارتباط ویژهای با او دارد. در شدیدترین سطح، این علاقه میتواند ویژگیهای وسواسی پیدا کند و بخش قابل توجهی از توجه فرد را به خود اختصاص دهد.
پژوهشهای پیشین نیز پرستش سلبریتی را به صورت یک طیف توصیف کردهاند. در سطح پایین، فرد بیشتر درباره زندگی یا فعالیتهای یک فرد مشهور اطلاعات کسب میکند. در سطوح بالاتر، درگیری عاطفی و ذهنی افزایش مییابد و در شدیدترین سطح، رفتارهای وسواسی و همانندسازی افراطی دیده میشود.
به همین دلیل، استفاده از عبارت «پرستش سلبریتی» در این پژوهش به معنای هر نوع هواداری نیست. پژوهشگران میان علاقه معمولی و شیفتگی شدید تفاوت قائل شدند.
چرا خودشیفتگی در این پژوهش اهمیت دارد؟
یکی از محورهای اصلی مطالعه، بررسی دو نوع خودشیفتگی بود.
خودشیفتگی بزرگمنشانه معمولاً با احساس برتری، اعتمادبهنفس زیاد، خودبزرگبینی و تمایل به تسلط بر دیگران همراه است.
در مقابل، خودشیفتگی آسیبپذیر با ناامنی درونی، عزتنفس شکننده، حساسیت به ارزیابی دیگران و نگرانی درباره ارزشمندی خود ارتباط دارد.
این دو شکل خودشیفتگی ممکن است ظاهری مشابه داشته باشند، اما از نظر روانشناختی تفاوتهای مهمی دارند.
فرد دارای خودشیفتگی بزرگمنشانه ممکن است خود را برتر از دیگران بداند. فرد دارای خودشیفتگی آسیبپذیر، در مقابل، ممکن است دائماً نگران کافی نبودن یا پذیرفته نشدن باشد. همین تفاوت در پژوهش جدید اهمیت زیادی پیدا کرد.
پژوهش چگونه انجام شد؟
جاشوا ال. ویلیامز و همکارانش این موضوع را با مشارکت ۲۳۷ دانشجوی مقطع کارشناسی از یک دانشگاه بزرگ در جنوب شرقی آمریکا بررسی کردند.
میانگین سنی شرکتکنندگان حدود ۲۱ سال بود و بیشتر آنها زن بودند. شرکتکنندگان پرسشنامههای مختلفی را به صورت آنلاین تکمیل کردند.
پژوهشگران چهار حوزه اصلی را بررسی کردند:
- شدت پرستش سلبریتی
- خودشیفتگی بزرگمنشانه
- خودشیفتگی آسیبپذیر
- الگوهای مختلف تفکر مجرمانه
مقیاس پرستش سلبریتی، علاقه افراد را از سطح سرگرمی و اجتماعی تا ارتباط شخصی شدید و سطح مرزی ـ آسیبشناختی بررسی کرد. پژوهشگران همچنین چند نوع نگرش مرتبط با تفکر مجرمانه را ارزیابی کردند.
خودشیفتگی آسیبپذیر بیشتر با شیفتگی به سلبریتیها ارتباط داشت
یکی از یافتههای اصلی پژوهش به تفاوت دو نوع خودشیفتگی مربوط میشود.
خودشیفتگی آسیبپذیر با سطح بالاتر پرستش سلبریتی ارتباط داشت. به عبارت دیگر، افرادی که ناامنی، اضطراب و حساسیت بیشتری نسبت به خود داشتند، بیشتر احتمال داشتند در رابطه ذهنی شدیدتری با افراد مشهور قرار بگیرند.
در مقابل، پژوهشگران میان خودشیفتگی بزرگمنشانه و پرستش سلبریتی رابطه آماری معناداری پیدا نکردند.
پژوهشگران احتمال میدهند که رابطه یکطرفه با یک فرد مشهور برای بعضی افراد، احساس ارتباط اجتماعی ایجاد کند. چنین رابطهای خطر طرد شدن را ندارد؛ زیرا سلبریتی معمولاً فرد هوادار را شخصاً نمیشناسد.
البته این توضیح هنوز یک فرضیه است. پژوهش حاضر نمیتواند نشان دهد که خودشیفتگی آسیبپذیر مستقیماً باعث شیفتگی به سلبریتیها میشود.
هر دو نوع خودشیفتگی با تفکر مجرمانه ارتباط داشتند
یافته مهم دیگر این بود که هر دو نوع خودشیفتگی با تفکر مجرمانه ارتباط داشتند، اما الگوی آنها یکسان نبود.
خودشیفتگی بزرگمنشانه بیشتر با میل به قدرت، احساس بزرگمنشی و کاهش حساسیت نسبت به آسیب واردشده به قربانیان ارتباط داشت.
خودشیفتگی آسیبپذیر ارتباط گستردهتری نشان داد. این ویژگی با تقریباً همه دستههای تفکر مجرمانه بررسیشده ارتباط داشت.
پژوهشگران این نتیجه را مهم میدانند، زیرا نشان میدهد ناامنی و حساسیت شدید ممکن است در کنار خصومت، با پذیرش گستردهتر برخی نگرشهای ضدهنجاری همراه شوند.
با این حال، «تفکر مجرمانه» با «ارتکاب جرم» یکسان نیست. این پژوهش نگرشها و الگوهای فکری را بررسی کرد و نشان نداد که شرکتکنندگان الزاماً مرتکب جرم شدهاند.
شدت پرستش سلبریتی اهمیت زیادی داشت
مهمترین بخش یافتهها شاید تفاوت میان هواداری معمولی و شیفتگی شدید باشد.
در پایینترین سطح، یعنی زمانی که افراد بیشتر به خاطر سرگرمی درباره افراد مشهور صحبت میکردند، سطح تفکر مجرمانه پایینتر بود. این افراد همچنین حساسیت بیشتری نسبت به پیامدهای جرم برای دیگران نشان دادند.
اما در بالاترین سطح پرستش سلبریتی، الگوی متفاوتی دیده شد.
افرادی که در سطح مرزی ـ آسیبشناختی امتیاز بالاتری داشتند، بیشتر با نگرشهایی مانند توجیه قانونشکنی، تمایل به قدرت و انتقام و نادیده گرفتن آسیب واردشده به دیگران همراه بودند.
این ارتباط حتی پس از کنترل آماری دو نوع خودشیفتگی نیز باقی ماند. بنابراین، شدت پرستش سلبریتی به تنهایی نیز با تفاوتهایی در تفکر مجرمانه ارتباط داشت.
علاقه به سلبریتیها لزوماً ناسالم نیست
این بخش برای تفسیر درست پژوهش اهمیت زیادی دارد.
داشتن یک خواننده، بازیگر، ورزشکار یا چهره مشهور مورد علاقه، به خودی خود نشانه مشکل روانشناختی نیست.
فرد ممکن است موسیقی یک خواننده را دوست داشته باشد، فیلمهای یک بازیگر را دنبال کند یا اخبار یک ورزشکار را بخواند. چنین علاقهای میتواند کاملاً در محدوده سرگرمی و تعامل اجتماعی قرار داشته باشد.
حتی در همین پژوهش، پایینترین سطح علاقه به سلبریتیها با سطوح پایینتر تفکر مجرمانه همراه بود.
مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که علاقه به یک چهره مشهور به بخش بسیار بزرگی از زندگی ذهنی فرد تبدیل شود. در چنین شرایطی، فرد ممکن است بیش از حد درباره زندگی سلبریتی فکر کند یا ارتباطی بسیار شخصی و یکطرفه با او احساس کند.
بنابراین، نباید نتیجه پژوهش را به شکل «طرفداران سلبریتیها خطرناک هستند» تفسیر کرد.
منظور از تفکر مجرمانه چیست؟
تفکر مجرمانه به الگوهایی از نگرش و شناخت اشاره دارد که میتوانند قانونشکنی یا رفتار ضدهنجاری را توجیه کنند.
در این پژوهش، پژوهشگران چند دسته از این الگوها را بررسی کردند. برخی از آنها به میل به قدرت، توجیه رفتار نادرست، انتقام و بیتوجهی به پیامدهای جرم برای قربانیان مربوط بودند.
بنابراین، نتیجه مطالعه این نیست که شرکتکنندگان در گروه پرستش شدید سلبریتی الزاماً مجرم بودند.
یافته فقط نشان میدهد که شدت بیشتر پرستش سلبریتی با برخی نگرشهای شناختی مرتبط با قانونشکنی همبستگی داشت.
چرا رابطه با سلبریتی میتواند برای برخی افراد جذاب باشد؟
رابطه با یک فرد مشهور معمولاً یک رابطه فرااجتماعی است. در چنین رابطهای، فرد هوادار احساس میکند چهره مشهور را میشناسد، اما ارتباط متقابل واقعی میان آنها وجود ندارد.
این نوع رابطه میتواند برای بعضی افراد جذاب باشد. فرد میتواند درباره شخصیت مورد علاقه خود اطلاعات زیادی کسب کند و احساس نزدیکی ذهنی داشته باشد، بدون اینکه با چالشهای معمول یک رابطه متقابل روبهرو شود.
پژوهشهای قبلی نیز پرستش شدید سلبریتی را با برخی ویژگیهای روانشناختی و رفتاری مانند استفاده مشکلزا از اینترنت، خیالپردازی ناسازگارانه و میل به شهرت مرتبط دانستهاند.
با این حال، این ارتباطها به معنای وجود یک علت واحد نیستند. عوامل مختلف شخصیتی، اجتماعی و محیطی میتوانند در شکلگیری رابطه شدید با یک فرد مشهور نقش داشته باشند.
شدت علاقه مهمتر از اصل علاقه است
یکی از پیامهای مهم پژوهش این است که باید میان هواداری سالم و شیفتگی افراطی تفاوت گذاشت.
علاقه معمولی میتواند بخشی از سرگرمی، هویت اجتماعی و گفتوگو با دیگران باشد. اما وقتی فرد بخش زیادی از وقت و توجه خود را به یک چهره مشهور اختصاص میدهد، وضعیت متفاوت میشود.
در پژوهش حاضر، قویترین ارتباطها با تفکر مجرمانه در بالاترین سطوح پرستش سلبریتی مشاهده شد. شدت این ارتباطها از ضعیف تا متوسط بود و پژوهشگران تأکید کردند که این متغیرها فقط بخشی از عوامل مؤثر بر تفکر مجرمانه را توضیح میدهند. مدلهای آماری پژوهش حدود ۱۳ تا ۳۰ درصد از تفاوتهای مشاهدهشده در برخی دستههای تفکر مجرمانه را توضیح دادند.
این اعداد نشان میدهند که عوامل بسیار دیگری نیز در شکلگیری تفکر مجرمانه نقش دارند.
آیا پرستش سلبریتی باعث تفکر مجرمانه میشود؟
نمیتوان چنین نتیجهای گرفت.
پژوهش حاضر مقطعی بود. یعنی پژوهشگران اطلاعات مربوط به متغیرها را در یک مقطع زمانی جمعآوری کردند.
در چنین پژوهشی، مشخص نیست کدام عامل زودتر شکل گرفته است.
ممکن است خودشیفتگی آسیبپذیر برخی افراد را به سمت شکلگیری روابط فرااجتماعی شدید سوق دهد. از طرف دیگر، ممکن است درگیری بسیار شدید با یک چهره مشهور در طول زمان بر تصویر فرد از خودش و نگرش او نسبت به دیگران اثر بگذارد.
همچنین احتمال دارد عامل سومی بر هر دو متغیر اثر داشته باشد.
به همین دلیل، پژوهشگران بر ضرورت انجام مطالعات طولی تأکید کردهاند. این مطالعات میتوانند تغییرات پرستش سلبریتی، ویژگیهای شخصیتی و تفکر مجرمانه را در طول زمان دنبال کنند.
محدودیتهای پژوهش
این مطالعه چند محدودیت مهم دارد.
نخست اینکه همه شرکتکنندگان دانشجو بودند. میانگین سنی آنها نیز حدود ۲۱ سال بود. بنابراین، نمیتوان نتایج را بدون بررسی بیشتر به کل جامعه تعمیم داد.
دوم اینکه بیشتر شرکتکنندگان زن بودند. بنابراین، بررسی این روابط در نمونههای متنوعتر اهمیت دارد.
سوم اینکه پژوهش از پرسشنامه و گزارش خود افراد استفاده کرد. چنین روشهایی ممکن است تحت تأثیر برداشت فرد از خودش قرار بگیرند.
چهارم اینکه پژوهشگران تفکر مجرمانه را بررسی کردند، نه رفتار مجرمانه واقعی. بنابراین، نمیتوان بر اساس این مطالعه درباره احتمال ارتکاب جرم توسط یک فرد قضاوت کرد.
پژوهشگران پیشنهاد کردهاند مطالعات آینده نمونههایی خارج از محیط دانشگاه را نیز بررسی کنند. بررسی گروههایی با سابقه واقعی در نظام قضایی میتواند مشخص کند که آیا الگوهای مشاهدهشده با رفتارهای مجرمانه واقعی نیز ارتباط دارند یا نه. آنها همچنین قصد دارند نقش خودکنترلی را در این روابط بررسی کنند.
جمعبندی
پژوهش جدید نشان میدهد که پرستش سلبریتی و تفکر مجرمانه ممکن است در سطوح شدید با یکدیگر ارتباط داشته باشند.
خودشیفتگی آسیبپذیر نیز با شدت بیشتر پرستش سلبریتی ارتباط داشت و نسبت به خودشیفتگی بزرگمنشانه، ارتباط گستردهتری با انواع تفکر مجرمانه نشان داد.
در مقابل، علاقه تفریحی و اجتماعی به افراد مشهور با تفکر مجرمانه بیشتر همراه نبود و حتی با برخی نگرشهای اجتماعیتر ارتباط داشت.
بنابراین، مسئله اصلی صرفاً «طرفدار بودن» نیست. شدت وابستگی ذهنی و عاطفی به یک چهره مشهور اهمیت بیشتری دارد.
در عین حال، این پژوهش رابطه همبستگی را نشان میدهد و نمیتواند ثابت کند که پرستش سلبریتی باعث تفکر مجرمانه میشود. عوامل شخصیتی، اجتماعی و محیطی دیگری نیز میتوانند در این ارتباط نقش داشته باشند.
پژوهشهای آینده با نمونههای بزرگتر، گروههای سنی متنوعتر و بررسی رفتار در طول زمان میتوانند تصویر دقیقتری از رابطه میان خودشیفتگی، روابط فرااجتماعی و تفکر مجرمانه ارائه دهند.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
عنوان اصلی مقاله:
Celebrity Worship, Narcissism, and Criminal Thinking Styles
نویسندگان:
Joshua L. Williams، Leanne Confer، Madeleine Krueger، Lawrence Locker Jr.
مرجع و مجله:
Deviant Behavior، سال ۲۰۲۶، مقاله پژوهشی، صفحات ۱ تا ۱۱.
شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI):
DOI: 10.1080/01639625.2026.2709231
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی:
مشاهده اطلاعات مقاله علمی در Deviant Behavior
