گریه هنگام رفتن به مهدکودک، نگرانی از تنها ماندن در خانه یا ترس شدید از دورشدن والدین، رفتارهایی هستند که برخی کودکان تجربه میکنند. این واکنشها در دورههایی از رشد طبیعیاند، اما زمانی که شدت میگیرند و فعالیتهای روزمره کودک را مختل میکنند، ممکن است نشانه اضطراب جدایی باشند.
به گزارش روان۲۴، اضطراب جدایی یکی از مشکلات اضطرابی دوران کودکی است که با ترس شدید و مداوم از دورشدن از والدین یا دیگر افراد دلبستگی همراه میشود. شناخت نشانههای این اختلال به والدین کمک میکند میان واکنشهای طبیعی رشدی و اضطرابی که به مداخله تخصصی نیاز دارد، تفاوت قائل شوند.
اضطراب جدایی در چه سنی طبیعی است؟
بسیاری از کودکان از ماههای نخست زندگی، نسبت به دورشدن مراقبان اصلی خود واکنش نشان میدهند. این رفتار بخشی از روند شکلگیری دلبستگی است و معمولاً در سالهای ابتدایی کودکی شدت بیشتری دارد.
با افزایش سن و رشد تواناییهای شناختی و عاطفی، کودک بهتدریج یاد میگیرد که دورشدن والدین به معنای ناپدیدشدن یا ازدستدادن آنها نیست. بااینحال، اگر ترس از جدایی با سن کودک تناسب نداشته باشد یا برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، بررسی تخصصی اهمیت پیدا میکند.
نشانههایی که والدین باید بشناسند
اضطراب جدایی همیشه با گریه و اعتراض آشکار همراه نیست. برخی کودکان نگرانی خود را از طریق شکایتهای جسمی یا تغییر رفتار نشان میدهند.
از جمله نشانههای رایج این وضعیت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-
ترس شدید از دورشدن والدین یا مراقبان اصلی
-
امتناع مداوم از رفتن به مدرسه یا مهدکودک
-
نگرانی درباره وقوع اتفاق ناگوار برای اعضای خانواده
-
دشواری در خوابیدن بدون حضور والدین
-
کابوسهای مرتبط با جدایی
-
شکایت از دلدرد، سردرد یا حالت تهوع هنگام جدایی
وجود یکی از این نشانهها بهتنهایی به معنای ابتلای کودک به اختلال اضطراب جدایی نیست. متخصص با بررسی شدت، مدت و تأثیر علائم بر زندگی کودک میتواند وضعیت او را ارزیابی کند.
چه عواملی در شکلگیری اضطراب جدایی نقش دارند؟
اضطراب جدایی ممکن است تحت تأثیر مجموعهای از عوامل فردی، خانوادگی و محیطی شکل بگیرد. تجربه رویدادهای پراسترس مانند جدایی والدین، بیماری یکی از اعضای خانواده، جابهجایی محل زندگی یا تغییر مدرسه میتواند نگرانی کودک را افزایش دهد.
ویژگیهای خلقی کودک و تجربههای قبلی او در مواجهه با جدایی نیز اهمیت دارند. برخی کودکان در موقعیتهای ناآشنا حساسیت بیشتری نشان میدهند و برای سازگاری به زمان و حمایت بیشتری نیاز دارند.
والدین چگونه به کودک کمک کنند؟
برخورد والدین با اضطراب جدایی باید همراه با آرامش، ثبات و درک احساسات کودک باشد. بیتوجهی به ترس کودک یا سرزنش او معمولاً کمکی به کاهش نگرانی نمیکند.
والدین میتوانند با چند اقدام ساده به کودک کمک کنند:
جدایی را تدریجی انجام دهند: اگر کودک برای مدت طولانی از والدین دور نبوده است، بهتر است زمان جدایی بهتدریج افزایش پیدا کند.
خداحافظی مشخصی داشته باشند: خداحافظی کوتاه، آرام و قابل پیشبینی به کودک کمک میکند شرایط را بهتر درک کند.
احساسات کودک را بپذیرند: بهجای گفتن جملاتی مانند «چیزی برای ترسیدن وجود ندارد»، بهتر است والدین نگرانی کودک را بشنوند و به او اطمینان بدهند که احساسش را درک میکنند.
به وعدههای خود عمل کنند: بازگشت در زمان تعیینشده به کودک کمک میکند اعتماد بیشتری به موقعیت جدایی پیدا کند.
چه زمانی مراجعه به متخصص ضروری است؟
اگر ترس کودک از جدایی شدید باشد، برای مدت طولانی ادامه پیدا کند یا مانع حضور او در مدرسه، فعالیتهای اجتماعی و زندگی روزمره شود، مراجعه به روانشناس کودک ضرورت پیدا میکند.
درمان شناختی رفتاری یکی از روشهای مؤثر برای کمک به کودکان مبتلا به اضطراب جدایی است. این روش به کودک کمک میکند افکار نگرانکننده خود را بشناسد و بهتدریج با موقعیتهای جدایی روبهرو شود. مشارکت والدین در فرایند درمان نیز میتواند به تثبیت مهارتهای آموختهشده کمک کند.
جدایی سالم؛ مهارتی برای رشد استقلال
هدف از مقابله با اضطراب جدایی، حذف وابستگی عاطفی کودک به والدین نیست. کودک برای رشد سالم به احساس امنیت و حمایت مراقبان خود نیاز دارد. آنچه اهمیت دارد، کمک به او برای تجربه استقلال متناسب با سن و تواناییهایش است.
والدین با ایجاد محیطی قابل پیشبینی، تقویت اعتماد و توجه به نشانههای اضطراب میتوانند مسیر سازگاری کودک را هموار کنند. در صورت تداوم یا شدت علائم نیز ارزیابی تخصصی از تشدید مشکلات و اختلال در روند رشد کودک جلوگیری میکند.
