برخی مراجعان با وجود نارضایتی از روند جلسات رواندرمانی، ترجیح میدهند سکوت کنند و مخالفت خود را با درمانگر در میان نگذارند. آنها ممکن است از ناراحتشدن درمانگر، قضاوتشدن یا آسیبدیدن رابطه درمانی بترسند. این سکوت گاهی باعث میشود مشکلات حلنشده در جلسات ادامه پیدا کند و مراجع بهتدریج انگیزه خود را برای ادامه درمان از دست بدهد.
به گزارش روان۲۴، رابطه میان درمانگر و مراجع یکی از عوامل مهم در روند رواندرمانی است. اعتماد، احساس امنیت و امکان بیان آزادانه نگرانیها به مراجع کمک میکند تجربه خود را بدون ترس از قضاوت مطرح کند. در چنین رابطهای، مخالفت با نظر درمانگر یا بیان نارضایتی از جلسات نباید بهعنوان نشانه شکست درمان تلقی شود.
چرا مراجعان نارضایتی خود را پنهان میکنند؟
دلایل سکوت مراجعان متفاوت است. برخی افراد در روابط شخصی خود نیز بهسختی مخالفت میکنند و ترجیح میدهند برای جلوگیری از تنش، خواستههای دیگران را بپذیرند.
گروهی دیگر ممکن است درمانگر را در جایگاه فردی متخصص و صاحبنظر ببینند و تصور کنند حق ندارند درباره روش درمان یا تصمیمهای او پرسش کنند. تجربههای ناخوشایند قبلی از روابط قدرتمحور نیز میتواند بیان مخالفت را برای برخی مراجعان دشوار کند.
گاهی هم مراجع نمیداند چگونه درباره احساس ناخوشایند خود صحبت کند یا نگران است که درمانگر برداشت اشتباهی از حرفهایش داشته باشد.
سکوت مراجع چه پیامدی برای درمان دارد؟
رواندرمانی به مشارکت فعال مراجع نیاز دارد. اگر فرد نتواند درباره احساسات، انتظارات و نگرانیهای خود صحبت کند، درمانگر نیز ممکن است تصویر کاملی از تجربه او نداشته باشد.
برای مثال، ممکن است مراجع از یک تمرین درمانی احساس ناراحتی کند، اما بهجای مطرحکردن آن، تمرین را کنار بگذارد. در موقعیتی دیگر، شاید احساس کند جلسات با نیازهایش هماهنگ نیستند، اما بدون بیان این مسئله به درمان ادامه دهد.
تداوم چنین شرایطی میتواند اعتماد را کاهش دهد و احتمال قطع زودهنگام جلسات را افزایش دهد.
آیا مخالفت با درمانگر نشانه شکست رابطه درمانی است؟
اختلافنظر میان درمانگر و مراجع لزوماً به معنای ناموفقبودن رابطه درمانی نیست. حتی در روابط درمانی مطلوب نیز ممکن است سوءتفاهم، نارضایتی یا اختلاف در برداشتها اتفاق بیفتد.
آنچه اهمیت دارد، نحوه مواجهه با این اختلافهاست. درمانگر باید بتواند بدون واکنش تدافعی، انتقاد مراجع را بشنود و درباره تجربه او سؤال کند.
برای مثال، اگر مراجع احساس کند جلسات بیش از اندازه بر گذشته متمرکز شدهاند یا تمرینهای پیشنهادی برایش مناسب نیستند، میتواند این موضوع را مطرح کند. درمانگر نیز باید دلایل انتخاب روش درمانی را توضیح دهد و در صورت نیاز، برنامه را بازبینی کند.
مراجع چگونه نارضایتی خود را بیان کند؟
بیان مخالفت همیشه به گفتوگویی طولانی نیاز ندارد. مراجع میتواند با جملههای ساده، تجربه خود را توضیح دهد.
برای نمونه:
-
«احساس میکنم در جلسات به موضوعی که برایم مهم است کمتر میپردازیم.»
-
«با این تمرین راحت نیستم و دوست دارم درباره آن بیشتر صحبت کنیم.»
-
«گاهی بعد از جلسات احساس میکنم نگرانیهایم بهدرستی درک نشدهاند.»
-
«میخواهم بدانم هدف این بخش از درمان چیست و چه کمکی به من میکند.»
این جملات به درمانگر کمک میکنند نیازهای مراجع را بهتر بشناسد و درباره مسیر درمان گفتوگو کند.
حق پرسشگری و مشارکت در تصمیمهای درمانی
مراجعان حق دارند درباره روش درمان، اهداف جلسات، مدت تقریبی فرایند درمان و گزینههای موجود سؤال کنند. آگاهی از این موارد به آنها کمک میکند با شناخت بیشتری در تصمیمهای مرتبط با سلامت روان خود مشارکت داشته باشند.
همچنین رضایت آگاهانه به این معناست که مراجع پیش از ورود به فرایند درمان، اطلاعات کافی درباره ماهیت خدمات و حدود آن دریافت کند. این حق در طول درمان نیز اهمیت خود را حفظ میکند.
رابطه درمانی سالم، فضایی برای گفتوگوی صادقانه
موفقیت رواندرمانی فقط به دانش و مهارت درمانگر وابسته نیست؛ کیفیت تعامل میان درمانگر و مراجع نیز در این مسیر اهمیت دارد. مراجع باید بتواند بدون ترس از سرزنش یا قضاوت، درباره تجربه خود صحبت کند و در تصمیمهای درمانی نقش داشته باشد.
بیان نارضایتی، پرسیدن سؤال و حتی مخالفت با پیشنهادهای درمانگر، بخشی از مشارکت آگاهانه در رواندرمانی است. رابطهای که در آن هر دو طرف امکان گفتوگوی صادقانه دارند، فرصت بیشتری برای شناسایی مشکلات و اصلاح مسیر درمان فراهم میکند.
