استفاده از اینستاگرام همیشه به معنای برقراری ارتباط یا سرگرمی نیست. گاهی مرور مداوم تصاویر زندگی دیگران، کاربران را وارد چرخهای از مقایسه اجتماعی میکند؛ چرخهای که میتواند رضایت از زندگی و احساس ارزشمندی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.
به گزارش روان۲۴، شبکههای اجتماعی با نمایش گزینشی لحظات زندگی افراد، تصویری غیرواقعی از موفقیت، زیبایی و خوشبختی میسازند. کاربران معمولاً بخشهای جذاب زندگی خود را منتشر میکنند و کمتر از دشواریها و شکستهایشان میگویند. همین تفاوت میان زندگی واقعی و تصاویر منتشرشده میتواند زمینه مقایسههای ناعادلانه را فراهم کند.
مقایسه اجتماعی در اینستاگرام چگونه شکل میگیرد؟
مقایسه اجتماعی زمانی اتفاق میافتد که افراد برای ارزیابی ظاهر، تواناییها یا موقعیت خود، زندگی دیگران را معیار قرار میدهند. اینستاگرام با نمایش مداوم تصاویر و ویدئوهای ویرایششده، فرصت چنین مقایسههایی را افزایش میدهد.
کاربر ممکن است پس از دیدن سفرها، روابط عاطفی، ظاهر یا موفقیتهای دیگران، درباره کیفیت زندگی خودش قضاوت کند. تکرار این تجربه میتواند احساس عقبماندگی، نارضایتی و ناکافیبودن را تقویت کند.
چرا تصاویر دیگران همیشه واقعیت را نشان نمیدهند؟
بخش زیادی از محتوای اینستاگرام حاصل انتخاب، ویرایش و بازسازی لحظات زندگی است. افراد معمولاً تصاویری را منتشر میکنند که با تصویری مطلوب از خودشان هماهنگ باشد.
بنابراین، مقایسه زندگی روزمره خود با لحظات انتخابشده دیگران، مقایسهای برابر نیست. فرد از تمام واقعیت زندگی خودش اطلاع دارد، اما تنها بخش محدودی از زندگی دیگران را میبیند.
نقش این مقایسهها در سلامت روان
پژوهشهای علمی ارتباط میان مقایسه اجتماعی در شبکههای اجتماعی و برخی پیامدهای روانشناختی را بررسی کردهاند.
نتایج یک پژوهش در سال ۲۰۲۵ نشان داد استفاده بیشتر از ریلز اینستاگرام با اضطراب بیشتر و بهزیستی روانشناختی پایینتر ارتباط دارد. مقایسه خود با افراد برخوردارتر نیز در این ارتباط نقش داشت.
پژوهش دیگری در همین سال نشان داد مقایسه خود با دیگران در شبکههای اجتماعی میتواند با کاهش عزتنفس و افزایش نشانههای افسردگی ارتباط داشته باشد.
چگونه استفاده سالمتری از اینستاگرام داشته باشیم؟
برای کاهش تأثیرات منفی مقایسه اجتماعی، کاربران میتوانند چند تغییر ساده در عادتهای دیجیتال خود ایجاد کنند:
-
حسابهایی را که احساس ناکافیبودن یا نارضایتی ایجاد میکنند، محدود یا دنبالکردنشان را متوقف کنند.
-
هنگام مشاهده تصاویر دیگران به گزینشی و ویرایششدهبودن محتوای شبکههای اجتماعی توجه داشته باشند.
-
زمان مشخصی برای استفاده از اینستاگرام تعیین کنند.
-
فعالیتهای واقعی مانند ورزش، ارتباط حضوری و سرگرمیهای خارج از فضای مجازی را افزایش دهند.
-
ارزش شخصی خود را بر اساس تعداد دنبالکنندگان، پسندها و واکنشهای دیگران نسنجند.
مسئله اصلی، نحوه استفاده از اینستاگرام است
اینستاگرام بهخودیخود عامل قطعی آسیب روانی نیست. نوع محتوا، انگیزه استفاده و شیوه تعامل کاربران با دیگران در تجربه روانشناختی آنها نقش دارند.
کاربران زمانی استفاده سالمتری از این شبکه اجتماعی خواهند داشت که میان محتوای مجازی و واقعیت زندگی تفاوت قائل شوند. دیدن موفقیت دیگران نباید به معیاری برای کمارزش دانستن زندگی خود تبدیل شود.
