فشارهای اقتصادی، نگرانیهای شغلی و مشکلات روزمره میتوانند رابطه والدین و فرزندان را تحت تأثیر قرار دهند. در بسیاری از خانوادهها، والدین آنقدر درگیر تأمین نیازهای زندگی و حل مشکلات هستند که فرصت کمتری برای توجه عاطفی به فرزندان پیدا میکنند. این وضعیت همیشه به معنای بیتوجهی عمدی نیست؛ گاهی والدین حضور فیزیکی دارند، اما از نظر روانی و عاطفی توان کافی برای همراهی با فرزندان ندارند.
به گزارش روان۲۴، کیفیت رابطه والدین و فرزندان فقط به تأمین امکانات مالی، آموزش و مراقبتهای روزمره وابسته نیست. کودکان و نوجوانان برای رشد عاطفی به توجه، گفتوگو، امنیت و احساس پذیرفتهشدن نیاز دارند. وقتی فشارهای زندگی این فرصتها را محدود میکند، فاصله عاطفی میان اعضای خانواده ممکن است بهتدریج افزایش یابد.
والدینی که با خستگی مزمن، اضطراب مالی یا تعارضهای خانوادگی روبهرو هستند، ممکن است زودتر عصبانی شوند، حوصله گفتوگو نداشته باشند یا نیازهای عاطفی فرزندان را به تعویق بیندازند. تداوم چنین شرایطی میتواند فضای خانه را تغییر دهد و ارتباط میان والدین و فرزندان را به مجموعهای از تذکرها، دستورها و پیگیری تکالیف محدود کند.
فشار والدین چگونه به رابطه خانوادگی منتقل میشود؟
استرس والدین فقط تجربهای شخصی نیست و میتواند بر رفتار آنها با فرزندان نیز اثر بگذارد. پژوهشگران در یک مرور نظاممند و فراتحلیل در سال ۲۰۲۴، نتایج ۲۴ مطالعه با مشارکت بیش از ۳۱ هزار کودک را بررسی کردند. یافتهها نشان دادند میان استرس والدین و مشکلات عاطفی و رفتاری کودکان ارتباط معناداری وجود دارد.
این تأثیر همیشه به شکل تعارض آشکار یا مشاجره بروز نمیکند. گاهی سکوت طولانی، بیحوصلگی هنگام صحبت کردن، واکنشهای تند به اشتباهات کوچک یا نادیده گرفتن نگرانیهای کودک، نشانههایی از کاهش ظرفیت عاطفی والدین هستند.
البته این ارتباط به معنای آن نیست که تمام مشکلات رفتاری یا عاطفی کودکان از استرس والدین ناشی میشوند. ویژگیهای فردی کودک، شرایط خانوادگی، روابط اجتماعی و عوامل محیطی نیز در سلامت روان او نقش دارند. بااینحال، وضعیت روانی والدین یکی از عوامل مهم در شکلگیری فضای عاطفی خانواده است.
چگونه میتوان ارتباط عاطفی خانواده را حفظ کرد؟
حفظ رابطه عاطفی با فرزندان لزوماً به برنامههای پیچیده یا اختصاص زمانهای طولانی نیاز ندارد. گفتوگوی روزانه، گوش دادن بدون قضاوت، توجه به احساسات کودک و مشارکت در فعالیتهای ساده میتوانند به تقویت احساس امنیت در خانواده کمک کنند.
والدین نیز به حمایت نیاز دارند. تقسیم مسئولیتهای خانوادگی، برخورداری از فرصت استراحت، دریافت کمک از اطرافیان و دسترسی به خدمات مشاورهای میتوانند فشارهای روانی را کاهش دهند. انتظار اینکه والدین بدون برخورداری از حمایت کافی، همیشه آرام، صبور و در دسترس باشند، واقعبینانه نیست.
خانوادهها همچنین باید فضایی ایجاد کنند که کودکان بتوانند بدون ترس از سرزنش درباره نگرانیها و احساسات خود صحبت کنند. والدین میتوانند متناسب با سن فرزندان، درباره خستگی و مشکلات خود توضیح دهند؛ بدون آنکه مسئولیت حل این مشکلات را بر دوش کودکان بگذارند.
در نهایت، کیفیت زندگی خانوادگی فقط با امکانات مالی و تأمین نیازهای مادی سنجیده نمیشود. توجه عاطفی، گفتوگوی مؤثر و حمایت متقابل نیز بخش مهمی از سلامت خانواده هستند. حمایت از والدین، در واقع سرمایهگذاری بر سلامت روان نسل بعد است.
شناسنامه و منابع علمی
۱. پژوهش ارتباط استرس والدین با مشکلات عاطفی و رفتاری فرزندان
-
عنوان اصلی: The Role of Parental Stress on Emotional and Behavioral Problems in Offspring: A Systematic Review with Meta-analysis
-
نویسندگان: Larissa H. Ribas، Bruno B. Montezano، Maria Nieves، Luiza B. Kampmann و Karen Jansen
-
مجله: ژورنال پزشکی کودکان (Journal of Pediatrics)
-
سال انتشار: ۲۰۲۴
-
جلد و شماره: ۱۰۰، شماره ۶، صفحات ۵۶۵ تا ۵۸۵
-
شناسه PMID: ۳۸۶۳۶۵۵۱
-
شناسه PMCID: PMC11662746
-
DOI: 10.1016/j.jped.2024.02.003
-
لینک متن کامل: مطالعه مقاله در پابمد سنترال
۲. راهنمای مداخلات فرزندپروری برای تقویت روابط والدین و فرزندان
-
عنوان اصلی: WHO Guidelines on Parenting Interventions to Prevent Maltreatment and Enhance Parent–Child Relationships with Children Aged ۰–۱۷ Years
-
نویسنده سازمانی: سازمان جهانی بهداشت
-
سال انتشار: ۲۰۲۳
-
شناسه ISBN: ۹۷۸-۹۲-۴-۰۰۶۵۵۰-۵
-
لینک مستقیم: مشاهده راهنمای سازمان جهانی بهداشت
