پژوهشهای جدید نشان میدهند که دیابت و زوال عقل ارتباط ساختاری بسیار عمیقی با یکدیگر دارند. دیابت نوع ۲ و اختلالات شناختی مانند آلزایمر بر یکدیگر تأثیر متقابل میگذارند.
شناخت این پیوند زیستی، راهکارهای درمانی تازهای پیش روی روانشناسی شناختی و پزشکی قرار داده است. در ادامه ۱۰ نکته علمی کلیدی درباره این ارتباط بررسی میشود.
۱. افزایش چشمگیر خطر ابتلا به زوال عقل در بیماران مبتلا به دیابت
افراد مبتلا به دیابت حدود ۶۰ درصد بیشتر در معرض ابتلا به زوال عقل قرار دارند. افت شدید و مکرر قند خون نیز احتمال افت شناختی را تا ۵۰ درصد افزایش میدهد.
۲. تأثیر مستقیم مقاومت به انسولین بر سلولهای مغزی
مقاومت به انسولین مانع از جذب مناسب گلوکز در سلولها میشود. در بیماری آلزایمر، مقاومت انسولینی مغز باعث کاهش شدید انرژی سلولهای عصبی میگردد.
۳. بحران کمبود سوخت گلوکز در مغز بیماران مبتلا به زوال عقل
مغز انسان حدود ۲۰ درصد از کل انرژی بدن را مصرف میکند. در مبتلایان به زوال عقل، سلولهای مغزی توانایی استفاده از گلوکز را از دست میدهند. به همین دلیل برخی دانشمندان آلزایمر را «دیابت نوع ۳» مینامند.
۴. نقش بیماری آلزایمر در افزایش قند خون و خطر دیابت
مبتلایان به آلزایمر حتی بدون داشتن دیابت قند خون ناشتای بالاتری دارند. ژن APOE4 که عامل اصلی آلزایمر است، گیرندههای انسولین را در سلول حبس کرده و حساسیت انسولینی را کاهش میدهد.
۵. آسیب به عروق خونی و التهاب عصبی مغز
قند خون بالا به عروق خونی مغز آسیب وارد میکند. این مسئله جریان اکسیژن را کاهش داده و سد خونی-مغزی را تضعیف میسازد. نفوذ مواد مضر باعث ایجاد التهاب شدید عصبی و زوال عقل میشود.
۶. ممانتین؛ داروی زوال عقل با ریشه در تحقیقات دیابت
داروی ممانتین که برای درمان آلزایمر استفاده میشود، ابتدا برای کنترل دیابت ساخته شد. گرچه این دارو قند خون را کاهش نداد، اما اثرات شگفتانگیزی بر تقویت عملکرد مغز نشان داد.
۷. اثرات محافظتی داروی متفورمین بر سلولهای عصبی
داروی متفورمین علاوه بر کاهش قند خون، به مغز نفوذ کرده و التهاب عصبی را کاهش میدهد. مصرفکنندگان متفورمین کمتر به زوال عقل مبتلا میشوند و قطع آن خطر افت شناختی را بالا میبرد.
۸. نقش داروهای تزریقی لاغری در کاهش پلاکهای مغزی
داروهای آگونیست GLP-۱ مانند سیماگلوتاید (ازمپیک) خطر زوال عقل را به میزان چشمگیری کاهش میدهند. کارآزماییهای بالینی نشان میدهند که اثر این داروها در کاهش خطر زوال عقل حتی از متفورمین نیز بیشتر است.
۹. اسپریهای بینی انسولین و ترمیم حافظه
پژوهشگران برای جبران مقاومت انسولینی مغز، اسپریهای بینی انسولین را طراحی کردهاند. این اسپریها انسولین را مستقیماً به مغز میرسانند و به کاهش تحلیل مغز و بهبود حافظه کمک میکنند.
۱۰. چشماندازهای نو در پیشگیری و درمانهای ترکیبی
درک ارتباط دیابت و زوال عقل رویکردهای درمانی را تغییر داده است. اصلاح سبک زندگی و کنترل قند خون یکی از مؤثرترین روشها برای حفظ سلامت شناختی و جلوگیری از آلزایمر به شمار میرود.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: 10 surprising ways diabetes and dementia are connected
-
نویسندگان: The Conversation / ScienceDaily Editorial Team
-
مرجع و مجله: ScienceDaily / The Conversation
-
شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): ثبت نشده (گزارش علمی مروری)
-
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: ScienceDaily Release / Diabetes and Dementia
