سیده مبینا محسنی تکیه
وقتی بیشتر افراد به بیماری اسکیزوفرنی فکر میکنند، ذهنشان معمولاً به سمت توهمات و هذیانها میرود؛ صداهایی که وجود ندارند یا باورهایی که با واقعیت همخوانی ندارند. این موارد که به آنها «علائم مثبت» گفته میشود، معمولاً اولین نشانههایی هستند که باعث مراجعه به پزشک و تشخیص بیماری میشوند. اما واقعیت این است که در بسیاری از بیماران، این علائم مثبت شروع بیماری نیستند و نوعی از علائم که کمتر شناخته شدهاند و به آنها «علائم منفی» میگویند، پیش از آنها ظاهر شده و تأثیر بسیار بیشتری بر زندگی و عملکرد روزمره دارند.
علائم منفی اسکیزوفرنی چیست و چرا اهمیت دارد؟
علائم منفی شامل کاهش یا از دست دادن عملکردهای طبیعی روانی مانند انگیزه، ابراز احساسات و تعاملات اجتماعی است. این علائم تنها واکنش به بیماری یا عوارض دارویی نیستند، بلکه بخش اصلی و بنیادین اسکیزوفرنی هستند. فرد ممکن است انگیزه انجام کارهای روزمره را نداشته باشد، از ارتباط با دیگران اجتناب کند، توانایی تجربه لذت را از دست داده باشد، کمحرف شود یا کمتر حالات چهره را نشان دهد. این علائم گاهی با افسردگی یا بیتفاوتی اشتباه گرفته میشوند، اما در اصل ناشی از تغییرات عمیق در سیستمهای مغزی مرتبط با پاداش و انگیزه هستند.
تحقیقات نشان میدهند که تقریباً ۹۰ درصد افراد در اولین دوره روانپریشی حداقل یک علامت منفی دارند و حتی پس از درمان، ۳۵ تا ۷۰ درصد بیماران همچنان این علائم را تجربه میکنند. این علائم منفی باعث کاهش استقلال فرد، کنارهگیری اجتماعی و مشکلات جدی در حفظ شغل و روابط میشوند و به همین دلیل یکی از بزرگترین چالشها در مراقبت و بهبود بیماران اسکیزوفرنی است.
چرا علائم منفی اغلب نادیده گرفته میشوند؟
برخلاف علائم مثبت که معمولاً ناگهانی و واضح هستند، علائم منفی به تدریج و به آرامی ظاهر میشوند و اغلب توجه فوری پزشکی را جلب نمیکنند. این علائم ممکن است به استرس، ویژگیهای شخصیتی یا عدم تلاش نسبت داده شوند. بنابراین، پزشکان و خانوادهها باید با دقت و با پرسیدن سؤالات مناسب، این علائم را تشخیص دهند و از نادیده گرفتن آنها جلوگیری کنند. پرسیدن درباره حال روزمره، فعالیتها، تفریحات و ارتباطات اجتماعی میتواند به شناخت بهتر این علائم کمک کند.
بیشتر داروهای ضدروانپریشی تأثیر کمی بر علائم منفی دارند و در حال حاضر هیچ داروی تأیید شده اختصاصی برای این علائم وجود ندارد. درمان معمول شامل داروها برای کنترل کلی علائم، رواندرمانی متمرکز بر افزایش انگیزه و مشارکت، و مداخلات روانی-اجتماعی است. اما هنوز بسیاری از بیماران علائم منفی پایداری را تجربه میکنند که بهبودی آنها را محدود میکند.
CT-۱۵۵؛ درمان دیجیتال نوین برای مقابله با علائم منفی اسکیزوفرنی
در پاسخ به این نیاز درمانی، درمانهای غیر دارویی مانند CT-۱۵۵ که یک درمان دیجیتال تجویزی است، در حال توسعه هستند. این درمان که از طریق اپلیکیشن موبایل ارائه میشود، به عنوان مکمل درمان ضدروانپریشی استفاده شده و هدف آن افزایش انگیزه، کاهش رفتارهای اجتنابی و بازگرداندن فرد به فعالیتهای روزمره معنادار است. در مطالعه CONVOKE، CT-۱۵۵ توانست کاهش قابل توجهی در علائم منفی در مقایسه با اپلیکیشن پلاسیبو نشان دهد و میزان مشارکت کاربران بالا و عوارض جانبی کم بود.
برای بسیاری از بیماران، محدودیتهای واقعی بهبودی در نتیجه علائم منفی است، نه صرفاً توهمات یا هذیانها. حتی پس از کنترل روانپریشی، مشکلات در انگیزه، تعامل اجتماعی و فعالیتهای روزمره میتواند زندگی فرد را سخت کند. بنابراین، ارزیابی فعال، گفتوگوهای جامع و استفاده از روشهای درمانی نوین مانند CT-۱۵۵ میتواند مسیر بهبودی واقعی و ارتقاء کیفیت زندگی این بیماران را هموار کند.
