انواع اوتیسم در اسکن مغزی: پژوهشگران در یک مطالعه علمی پیشرو، اسکن‌های مغزی پیشرفته را بررسی کردند. آن‌ها موفق شدند دو زیرنوع زیستی متمایز را در اختلال طیف اوتیسم شناسایی کنند. این دستاورد علمی مسیر درمان‌ها و مداخلات روان‌شناختی و پزشکی را تغییر می‌دهد. از این پس متخصصان می‌توانند روش‌های درمانی را متناسب با زیست‌شناسی هر فرد تنظیم کنند.

در گذشته، پزشکان اختلال طیف اوتیسم را بیشتر بر اساس ارزیابی‌های رفتاری تشخیص می‌دادند. اما پژوهش جدید حقیقت دیگری را نشان می‌دهد. ریشه‌های این اختلال در سطح ارتباطات عصبی مغز به دو گروه کاملاً متفاوت تقسیم می‌شوند.

شناسایی دو الگوی متمایز ارتباط عصبی در مغز

تیم بین‌المللی پژوهشگران داده‌های اسکن مغزی (fMRI) نزدیک به ۱۰۰۰ فرد مبتلا به اوتیسم را گردآوری کردند. آن‌ها این داده‌ها را با اطلاعات ۲۰ مدل موش دست‌کاری‌شده ژنتیکی ترکیب کردند. دانشمندان در نهایت دو زیرنوع مستقل را در مغز شناسایی کردند:

۱. زیرنوع بیش‌ارتباطی (Hyperconnectivity)

در این گروه، میزان ارتباط و تبادل داده بین بخش‌های مختلف مغز بسیار بیشتر از حد معمول است. بررسی‌های دقیق‌تر نشان می‌دهند که این الگوی بیش‌ارتباطی با سیستم ایمنی بدن ارتباط دارد. همچنین این الگو با ژن‌های مرتبط با پاسخ‌های التهابی در پیوند است. افرادی که در این دسته قرار می‌گیرند، علائم شدیدتری از اوتیسم را در ارزیابی‌های روان‌شناختی نشان می‌دهند.

۲. زیرنوع کم‌ارتباطی (Hypoconnectivity)

در زیرنوع دوم، ارتباطات بین بخش‌های مختلف مغز کاهش می‌یابد. تحلیل‌های ژنتیکی و زیست‌شیمیایی خصوصیات این گروه را روشن کرده‌اند. دانشمندان دریافتند که این گروه به مسیرهای سیناپسی و ژن‌های مرتبط با عملکردهای سیناپسی وابستگی دارند.

این دو زیرنوع زیستی در مجموع حدود ۲۵ درصد از نمونه‌های بررسی‌شده را تشکیل می‌دهند. این آمار نشان می‌دهد که مغز افراد مبتلا به اوتیسم تنوع زیستی پیچیده‌ای دارد. بنابراین متخصصان نباید برای همه افراد یک الگوی درمانی یا روان‌شناختی واحد را تجویز کنند.

پل ارتباطی میان مدل‌های حیوانی و اسکن‌های انسانی

یکی از جنبه‌های ارزشمند این پژوهش، استفاده از مدل‌های حیوانی به عنوان یک «سنگ روزتا» (Rosetta Stone) زیستی است.

دکتر آدریانا دی مارتینو (Dr. Adriana Di Martino) از موسسه Child Mind در این باره توضیح می‌دهد. او می‌گوید استفاده از مدل‌های موش به دانشمندان کمک کرد تا مسیرهای زیستی ایجادکننده اتصالات مغزی را بشناسند. سپس پژوهشگران همین الگوها را در اسکن‌های مغزی انسان‌ها جستجو و تایید کردند.

همچنین دکتر گوزی (Dr. Gozzi) به نکته مهم دیگری اشاره می‌کند. ده‌ها مرکز تحقیقاتی مستقل در سراسر جهان این یافته‌ها را تکرار کرده‌اند. این موضوع صحت و اعتبار بالینی الگوهای کشف‌شده را به اثبات می‌رساند.

اهمیت دستاورد جدید برای روان‌شناسی و پزشکی دقیق

این یافته‌ها گامی بزرگ به سوی «پزشکی و روان‌شناسی دقیق» (Precision Medicine & Psychology) در حوزه اوتیسم هستند. نشانگرهای زیستی در اسکن مغزی، ظرافت‌ها و تفاوت‌های پنهان را آشکار می‌سازند. ابزارهای سنجش رفتاری معمول توانایی تشخیص این تفاوت‌ها را ندارند.

شناسایی زیرنوع‌های بیش‌ارتباطی و کم‌ارتباطی آینده درمان را تغییر می‌دهد. متخصصان و روان‌شناسان از این پس برنامه‌های بازتوانی و مداخلات رفتاری را بر اساس پروتکل زیستی هر فرد تنظیم می‌کنند. این رویکرد کیفیت زندگی افراد مبتلا به اوتیسم را به شکل موثری بهبود می‌بخشد.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

• عنوان اصلی مقاله: Brain scans reveal two distinct types of autism

• نویسندگان: پژوهشگران موسسه فناوری ایتالیا (IIT) با همکاری Child Mind Institute و مراکز بین‌المللی پژوهشی

• مرجع و مجله: ScienceDaily / Istituto Italiano di Tecnologia (IIT)

• شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): ثبت شده بر پایه پژوهش زیرنوع‌های اوتیسم بر اساس اتصال کارکردی بین‌گونه‌ای (Autism subtypes identified using cross-species functional connectivity analyses)

• لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/06/260602021634.htm