ستایش ایدی زادهسالهاست باور غالب در پژوهش‌های عصبی بر این بوده است که علت اصلی بروز بیماری آلزایمر، تجمع پروتئین‌های چسبنده مانند پلاک‌های آمیلوئید بتا و کلافه‌های تاو در مغز است.
اما یافته‌های یک مطالعه بنیادین توسط پژوهشگران دانشگاه پردو (Purdue University) نشان می‌دهد عامل پنهان و نادیده گرفته‌شده دیگری نیز در این فرآیند نقش دارد. بر اساس این تحقیق، تجمع چربی در مغز و اختلال در سوخت‌وساز لیپیدها در سلول‌های ایمنی، توان دفاعی مغز را فلج کرده و زمینه را برای پیشرفت زوال عقل فراهم می‌سازد.
اختلال در عملکرد سلول‌های میکروگلیا و تجمع چربی در مغز
سلول‌های میکروگلیا (Microglia) سلول‌های ایمنی اصلی در سیستم عصبی مرکزی هستند. وظیفه حیاتی این سلول‌ها، پاک‌سازی پلاک‌های پروتئینی، فضولات سلولی و حفظ تعادل زیستی مغز از طریق فرآیند خوارخواری (Phagocytosis) است.
بر اساس یافته‌های محققان به سرپرستی پروفسور گوراو چوپرا (Gaurav Chopra):
-
میکروگلیایی که در فاصله نزدیک (کمتر از ۱۰ میکرومتر) از پلاک‌های آمیلوئید قرار دارند، ۲ برابر بیشتر از سلول‌های عادی چربی ذخیره می‌کنند.
-
این تجمع چربی، قدرت پاک‌سازی سلول‌های ایمنی را تا ۴۰ درصد کاهش می‌دهد.
-
این فرآیند باعث ایجاد پلاک‌های لیپیدی درون سلول‌ها می‌شود که التهاب عصبی را شدت می‌بخشند.
آنزیم DGAT2 و مکانیزم تبدیل اسیدهای چرب به چربی ذخیره‌ای
میکروگلیا در حالت عادی از اسیدهای چرب آزاد به عنوان منبع انرژی استفاده می‌کند. اما مواجهه طولانی‌مدت با پلاک‌های آمیلوئید بتا، مسیرهای سوخت‌وسازی این سلول‌ها را دچار تغییرات مخربی می‌کند.
تحقیقات نشان داده است که میزان نوعی آنزیم کلیدی به نام DGAT2 در سلول‌های ایمنی مجاور پلاک‌ها به طور غیرطبیعی افزایش می‌یابد. وظیفه اصلی آنزیم DGAT2، تبدیل اسیدهای چرب آزاد به تری‌آسیل‌گلیسرول (TG) یا همان چربی ذخیره‌ای است.
انباشت چربی به جای سوزانده شدن برای تولید انرژی، سلول‌های میکروگلیا را دچار رکود عملکردی کرده و توان دفاعی آنها را سلب می‌کند.
چشم‌اندازهای درمانی جدید؛ هدف‌گیری سوخت‌وساز چربی به جای پلاک‌ها
تاکنون بیشتر داروهای آلزایمر تنها بر روی حذف مستقیم پلاک‌های آمیلوئید تمرکز داشته‌اند که با موفقیت محدود مواجه بوده‌اند. این پژوهش نشان می‌دهد که اصلاح سوخت‌وساز سلول‌های ایمنی، رویکردی بسیار موثرتر است.
پژوهشگران با استفاده از مهارکننده‌ها و تخریب‌کننده‌های آنزیم DGAT2 در مدل‌های آزمایشگاهی توانسته‌اند:
-
حجم تجمع چربی در مغز را به طور چشمگیری کاهش دهند.
-
قدرت خوارخواری سلول‌های میکروگلیا را برای پاک‌سازی پلاک‌ها مجدداً احیا کنند.
-
میزان آسیب‌های ساختاری به آکسون‌ها و نورون‌های مغزی را به شکل ملموسی کم کنند.
اهمیت دستاورد در روانشناسی سلامت و علوم اعصاب
ارائه مدل لیپیدی آسیب عصبی، نگاه دانشمندان را به بیماری‌های شناختی کاملاً تغییر می‌دهد. ترکیب این یافته‌ها با روانشناسی شناختی نشان می‌دهد که برای حفظ سلامت روان و پیشگیری از زوال عقل، باید رویکردهای درمانی چندبعدی اتخاذ شود.
ترمیم متابولیسم لیپیدها در سلول‌های ایمنی مغز نه تنها در درمان آلزایمر، بلکه در مدیریت سایر بیماری‌های التهابی مغز و فرآیند پیری شناختی نیز کاربردهای فراوانی خواهد داشت.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: Amyloid-β induces lipid droplet-mediated microglial dysfunction via the enzyme DGAT2 in Alzheimer’s disease
-
نویسندگان: Priya Prakash, Mouna Attarha, Gaurav Chopra et al.
-
مرجع و مجله: Immunity
-
شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): 10.1016/j.immuni.2025.05.012
-
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: ScienceDaily / Purdue University Release
