بسیاری از کودکان پیش از آنکه بتوانند درباره حریم خصوصی خود تصمیم بگیرند، صاحب هویتی گسترده در فضای مجازی میشوند. والدین از نخستین روزهای تولد، تصاویر، ویدئوها، لحظات خانوادگی و حتی جزئیات زندگی فرزندانشان را در شبکههای اجتماعی منتشر میکنند. این تصاویر ممکن است سالها در اینترنت باقی بمانند و بخشی از هویت دیجیتال کودک را شکل دهند؛ هویتی که او در ایجاد آن نقشی نداشته است.
به گزارش روان۲۴، انتشار تصاویر کودکان در شبکههای اجتماعی که با عنوان «اشتراکگذاری والدینی» یا «شارنتینگ» شناخته میشود، پرسشهای تازهای درباره حقوق کودکان، حریم خصوصی و مسئولیت والدین ایجاد کرده است. بسیاری از والدین این کار را راهی برای ثبت خاطرات و ارتباط با دوستان و خانواده میدانند، اما انتشار گسترده اطلاعات شخصی کودکان میتواند پیامدهایی فراتر از هدف اولیه داشته باشد.
کودک ممکن است در سالهای بعد با تصاویری روبهرو شود که بدون رضایت او منتشر شدهاند. عکسهای دوران کودکی، اطلاعات مربوط به مدرسه، موقعیت مکانی و روایت اتفاقات شخصی میتوانند در دسترس افراد مختلف قرار بگیرند. مسئله مهم این است که کودک در زمان انتشار این اطلاعات، معمولاً توانایی درک پیامدهای بلندمدت حضور در فضای دیجیتال را ندارد.
ردپای دیجیتال چه پیامدهایی برای کودکان دارد؟
یکی از نگرانیهای اصلی درباره انتشار تصاویر کودکان، از بین رفتن کنترل آنها بر اطلاعات شخصی است. تصویری که والدین برای ثبت یک خاطره منتشر میکنند، ممکن است بدون اطلاع آنها ذخیره شود، در صفحات دیگر بازنشر شود یا در موقعیتهایی متفاوت از هدف اولیه مورد استفاده قرار گیرد. همچنین انتشار نام مدرسه، محل زندگی، برنامههای روزانه و موقعیت مکانی میتواند اطلاعاتی درباره زندگی خصوصی کودک در اختیار افراد ناشناس قرار دهد.
پژوهشی که در سال ۲۰۲۵ در مجله علمی «پلاس وان» منتشر شد، رفتار ۱۰ چهره تأثیرگذار حوزه مادری در بریتانیا را بررسی کرد. پژوهشگران در این مطالعه ۵۲۵۳ پست اینستاگرامی را تحلیل کردند. کودکان در بیش از ۷۵ درصد این پستها حضور داشتند و ۴۶٫۴ درصد پستهایی که تصاویر کودکان را شامل میشدند، محتوای تبلیغاتی یا حمایت مالی داشتند. این یافتهها نشان میدهد انتشار تصاویر کودکان گاهی از ثبت خاطرات خانوادگی فراتر میرود و با فعالیتهای تجاری در شبکههای اجتماعی پیوند میخورد.
مسئله دیگر، تأثیر این انتشارها بر احساسات و روابط اجتماعی کودکان در آینده است. ممکن است نوجوانی از تصویری که والدینش سالها قبل منتشر کردهاند احساس شرمندگی کند یا نخواهد دوستان و همکلاسیهایش به بخشهایی از زندگی خصوصی او دسترسی داشته باشند. در چنین شرایطی، کودک با محتوایی روبهرو میشود که دیگران درباره او ساختهاند، اما خودش امکان انتخاب یا اصلاح آن را نداشته است.
والدین چگونه از حریم خصوصی فرزندان محافظت کنند؟
محافظت از حریم خصوصی کودکان به معنای ممنوعیت کامل انتشار تصاویر آنها نیست. مسئله اصلی، توجه به حق کودک برای مشارکت در تصمیمگیری درباره اطلاعات شخصی خودش است. والدین میتوانند پیش از انتشار عکس یا ویدئو، متناسب با سن و میزان درک فرزندشان نظر او را بپرسند و به مخالفتش احترام بگذارند.
همچنین بهتر است از انتشار تصاویر خصوصی، موقعیت مکانی، اطلاعات مدرسه، مدارک شناسایی و جزئیات مربوط به مشکلات جسمی یا عاطفی کودک خودداری شود. محدود کردن دسترسی به حسابهای کاربری و بررسی تنظیمات حریم خصوصی نیز میتواند احتمال مشاهده یا بازنشر ناخواسته محتوا را کاهش دهد.
نکته مهم این است که رضایت کودک نباید صرفاً به یک پرسش تشریفاتی تبدیل شود. اگر کودک با انتشار تصویری مخالفت میکند، والدین باید این تصمیم را جدی بگیرند. نوجوانان نیز باید فرصت داشته باشند درباره محتوایی که در گذشته از آنها منتشر شده است، درخواست حذف یا اصلاح مطرح کنند.
در نهایت، کودکان فقط موضوع خاطرهنگاری والدین نیستند؛ آنها افرادی مستقل با حق برخورداری از حریم خصوصی و هویت شخصی هستند. مسئولیت والدین در فضای مجازی تنها به محافظت از امنیت فیزیکی فرزندان محدود نمیشود، بلکه شامل مراقبت از تصویری نیز هست که از کودکی آنها در جهان دیجیتال باقی میماند.
شناسنامه و منابع علمی
۱. انتشار تصاویر کودکان در شبکههای اجتماعی و نقض حریم خصوصی
-
عنوان اصلی: Sharing Images of Children on Social Media: British Motherhood Influencers and the Privacy Paradox
-
نویسندگان: Katherine Baxter و Barbara Czarnecka
-
مجله: PLOS ONE
-
سال انتشار: ۲۰۲۵
-
جلد و شماره: ۲۰، شماره ۱
-
شناسه مقاله: e0314472
-
DOI: 10.1371/journal.pone.0314472
-
لینک مستقیم: مشاهده مقاله در پابمد
۲. مرور نظاممند پژوهشهای مربوط به اشتراکگذاری اطلاعات کودکان در شبکههای اجتماعی
-
عنوان اصلی: Sharenting: A Systematic Review of the Empirical Literature
-
نویسندگان: Şule Betül Tosuntaş و Mark D. Griffiths
-
مجله: Journal of Family Theory & Review
-
سال انتشار: ۲۰۲۴
-
جلد و شماره: ۱۶، شماره ۳
-
صفحات: ۵۲۵ تا ۵۶۲
-
DOI: 10.1111/jftr.12566
-
لینک مستقیم: مشاهده متن کامل پژوهش
۳. آگاهی والدین از انتشار محتوای حساس کودکان در پلتفرمهای آنلاین
-
عنوان اصلی: Sharenting: Characteristics and Awareness of Parents Publishing Sensitive Content of Their Children on Online Platforms
-
نویسندگان: Maria Giulia Conti و همکاران
-
مجله: Italian Journal of Pediatrics
-
سال انتشار: ۲۰۲۴
-
جلد: ۵۰
-
شماره مقاله: ۱۳۵
-
DOI: 10.1186/s13052-024-01704-y
-
لینک مستقیم: مشاهده متن کامل پژوهش
