الگوی متفاوت مغز کاربران وابسته به موبایل هنگام مواجهه با طرد اجتماعی

اسکن‌های مغزی تصویربرداری رزونانس مغناطیسی عملکردی (fMRI) نشان می‌دهند افرادی که استفاده افراطی و اعتیادگونه از گوشی‌های هوشمند دارند، طرد و نادیده گرفته‌شدن در روابط اجتماعی را به شکلی متفاوت از سایرین پردازش می‌کنند. این پژوهش تازه روان‌شناسی تاکید می‌کند که حساسیت بالای مغزی نسبت به «درد اجتماعی»، یکی از عوامل محرک اصلی در شکل‌گیری اتصال دیجیتالی مداوم و وابستگی شدید به تلفن همراه است.

استفاده مداوم از تلفن‌های هوشمند در سراسر جهان بسیار گسترده شده است. اگرچه این ابزارها ارتباطات روزمره را تسهیل می‌کنند، اما گروهی از افراد الگویی از «استفاده مسئله‌ساز» را تجربه می‌کنند. این الگوی رفتاری شامل ناتوانی در کنترل میزان مصرف، ترس شدید از جا ماندن از جمع (FOMO) و بروز اختلال در عملکرد شغلی، تحصیلی و عاطفی است.

روان‌شناسان و عصب‌شناسان همواره به دنبال پاسخ این پرسش بوده‌اند که چه عوامل روانی و زیست‌شناختی فرد را به سمت رفتارهای اعتیادگونه دیجیتال سوق می‌دهد. نتایج این پژوهش جدید نشان می‌دهد که ترس از طرد شدن و حساسیت بالای مغز نسبت به محرومیت از توجه اجتماعی، نقش کلیدی در این پدیده ایفا می‌کند.

روش‌شناسی پژوهش و شبیه‌سازی طرد اجتماعی

تیم پژوهشی برای سنجش نحوه واکنش مغزی کاربران، از آزمون استاندارد «سایبربال» (Cyberball Paradigm) هم‌زمان با اسکن مغزی fMRI استفاده کرد. در این آزمایش:

۱. شرکت‌کنندگان در یک بازی آنلاین توپ‌بازی مجازی شرکت کردند. ۲. به آن‌ها گفته شد که با دو کاربر واقعی دیگر در حال بازی هستند (در حالی که آن کاربران توسط رایانه کنترل می‌شدند). ۳. آزمایش به دو مرحله اصلی تقسیم شد؛ مرحله «پذیرش و گنجانده‌شدن در جمع» که توپ به برابر میان همه ردوبدل می‌شد و مرحله «طرد اجتماعی» که سایر بازیکنان ناگهان ارسال توپ به شرکت‌کننده را متوقف می‌کردند.

پژوهشگران تغییرات جریان خون در بخش‌های مختلف مغز آزمودنی‌ها را در هر دو مرحله ارزیابی و ثبت کردند.

پاسخ شدید مناطق پردازش درد اجتماعی در مغز

نتایج اسکن‌های مغزی نشان داد افرادی که نمرات بالایی در وابستگی و استفاده افراطی از تلفن همراه داشتند، هنگام مواجهه با طرد اجتماعی (حذف از بازی توپ‌بازی) فعالیت بسیار شدیدی را در مناطق مرتبط با پردازش «درد اجتماعی» و درد فیزیکی نشان دادند.

این در حالی است که افراد عادی در برابر طرد شدن در همین بازی مجازی، واکنش مغزی متعادل‌تر و ملایم‌تری داشتند. همچنین نمرات شاخص ترس از جا ماندن (FOMO) در میان کاربران وابسته‌تر به‌مراتب بالاتر بود. این امر نشان می‌دهد که این افراد طرد یا بی‌توجهی کوچک آنلاین را به عنوان یک تهدید عاطفی عمیق درک می‌کنند.

پژوهشگران توضیح می‌دهند که این حساسیت مغزی بالا باعث می‌شود فرد برای جبران احساس درد اجتماعی و کسب تایید مداوم، به‌طور وسواسی به تلفن همراه خود پناه ببرد و در یک چرخه بسته از چک کردن مداوم شبکه‌های اجتماعی گرفتار شود.

محدودیت‌های پژوهش و افق‌های درمانی

با وجود ارائه داده‌های ارزشمند درباره الگوی عصبی کاربران، این مطالعه با محدودیت‌هایی همراه است:

• طرح مقطعی: پژوهش حاضر همبستگی میان فعالیت مغزی و استفاده از موبایل را نشان می‌دهد و قادر به اثبات علیت مستقیم نیست (مشخص نیست آیا حساسیت بالای مغزی از قبل وجود داشته یا مصرف افراطی موبایل باعث ایجاد آن شده است).

• حجم نمونه محدود: تحقیقات بعدی باید در ابعاد بزرگ‌تر و بر روی گروه‌های سنی متنوع‌تر تکرار شوند.

درک دقیق این مکانیسم عصبی به روان‌شناسان بالینی کمک می‌کند تا برای درمان رفتارهای اعتیادگونه آنلاین، به‌جای تمرکز صرف بر محدود کردن زمان استفاده از نمایشگر، بر مدیریت حساسیت عاطفی به طرد شدن و تقویت تاب‌آوری اجتماعی افراد تمرکز کنند.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

عنوان اصلی مقاله: Neural correlates of social exclusion in individuals with excessive smartphone use

نویسندگان: Gudrun M. Henemann, Mike M. Schmitgen, Sophie H. Haage, Jakob P. and colleagues

مرجع و مجله: Computers in Human Behavior

شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): https://doi.org/10.1016/j.chb.2023.108092

لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.psypost.org/brain-scans-reveal-how-excessive-smartphone-users-process-social-rejection/