به گزارش روان۲۴، گسترش پلتفرمهای دیجیتال و سامانههای پیشنهاددهنده، شیوه دسترسی مردم به اطلاعات را تغییر داده است. این سامانهها با تحلیل سابقه جستوجو، علایق و رفتار کاربران، محتوایی را به آنها پیشنهاد میکنند که احتمال بیشتری برای جلب توجهشان دارد. چنین قابلیتی تجربه استفاده از اینترنت را شخصیتر میکند، اما در کنار آن پرسشهایی درباره استقلال فکری، تنوع اطلاعات و قدرت انتخاب افراد به وجود آورده است.
وقتی الگوریتمها تصمیم میگیرند چه چیزی ببینیم
سامانههای پیشنهاددهنده برای پیشبینی علایق کاربران از دادههای رفتاری استفاده میکنند. مدتزمان تماشای یک ویدئو، صفحاتی که دنبال میکنیم، مطالبی که ذخیره میکنیم و حتی محتوایی که از کنار آن عبور میکنیم، میتوانند در پیشنهادهای بعدی نقش داشته باشند.
این فرایند بهتدریج محیط اطلاعاتی هر فرد را شکل میدهد. برای مثال، کاربری که چندین محتوای مرتبط با یک موضوع سیاسی یا اجتماعی را دنبال میکند، ممکن است در ادامه مطالب بیشتری با همان گرایش دریافت کند. در نتیجه، مواجهه او با دیدگاههای متفاوت کاهش مییابد.
یکی از پیامدهای احتمالی این وضعیت، شکلگیری حباب فیلتر است؛ شرایطی که در آن افراد بیشتر با اطلاعات و دیدگاههای هماهنگ با باورهای قبلی خود روبهرو میشوند. تکرار چنین تجربهای میتواند پذیرش نظرات مخالف را دشوارتر کند و فاصله میان گروههای اجتماعی را افزایش دهد.
البته الگوریتمها تنها عامل شکلگیری باورهای افراد نیستند. خانواده، آموزش، تجربههای شخصی و محیط اجتماعی نیز در این فرایند نقش دارند. بااینحال، حجم بالای استفاده از پلتفرمهای دیجیتال اهمیت بررسی تأثیر پیشنهادهای الگوریتمی را بیشتر کرده است.
از انتخاب شخصی تا تأثیرگذاری پنهان بر رفتار اجتماعی
یکی از ویژگیهای مهم الگوریتمها این است که معمولاً کاربران از سازوکار دقیق انتخاب و نمایش محتوا اطلاع ندارند. آنها تصور میکنند با مجموعهای از مطالب روبهرو هستند که بر اساس اهمیت یا علاقه عمومی مرتب شدهاند، درحالیکه بسیاری از این پیشنهادها بر مبنای اهداف تجاری و احتمال جلب توجه طراحی میشوند.
این موضوع میتواند بر رفتار مصرفی، نگرش اجتماعی و حتی برداشت افراد از رویدادهای روز تأثیر بگذارد. نمایش مکرر یک نوع سبک زندگی، محصول یا الگوی رفتاری ممکن است آن را در ذهن کاربران عادیتر یا مطلوبتر جلوه دهد.
در حوزه سلامت روان نیز مواجهه مداوم با محتوای مقایسهبرانگیز میتواند زمینه نارضایتی از ظاهر، احساس عقبماندگی و کاهش رضایت از زندگی را فراهم کند. البته واکنش افراد به این محتواها یکسان نیست و میزان تأثیرگذاری به شرایط فردی، سن، ویژگیهای روانشناختی و نوع استفاده از رسانه بستگی دارد.
چگونه کنترل انتخابهایمان را پس بگیریم؟
آگاهی از عملکرد الگوریتمها نخستین گام برای استفاده مسئولانه از فناوری است. کاربران میتوانند با بررسی منابع مختلف، دنبال کردن دیدگاههای متفاوت و محدود کردن زمان حضور در پلتفرمها، تنوع بیشتری به محیط اطلاعاتی خود بدهند.
همچنین بهتر است افراد میان محتوای پیشنهادی و محتوای موردنیاز خود تفاوت قائل شوند. هر مطلبی که در صفحه اصلی نمایش داده میشود، لزوماً ارزش خبری، علمی یا اجتماعی بالایی ندارد. بررسی منبع انتشار و مقایسه اطلاعات با منابع معتبر میتواند احتمال تأثیرپذیری از محتوای نادرست را کاهش دهد.
از سوی دیگر، شرکتهای فناوری نیز باید درباره نحوه جمعآوری دادهها و معیارهای پیشنهاد محتوا شفافتر عمل کنند. فراهم کردن امکان مدیریت پیشنهادها، کنترل دادههای شخصی و دسترسی به دیدگاههای متنوع میتواند به حفظ استقلال کاربران کمک کند.
در نهایت، الگوریتمها ابزارهایی برای سازماندهی اطلاعات هستند، اما نباید جایگزین تفکر انتقادی شوند. حفظ قدرت انتخاب در دنیای دیجیتال به این معناست که افراد آگاهانه تصمیم بگیرند چه چیزی را ببینند، به چه اطلاعاتی اعتماد کنند و کدام پیشنهادها را نپذیرند.
شناسنامه و منابع
اول
-
عنوان: حبابهای فیلتر و اینترنت شخصیسازیشده؛ مسئلهای که هنوز حل نشده است
-
نویسنده: الی پاریزر
-
کتاب: حباب فیلتر
-
سال انتشار: ۲۰۱۱
دوم
-
عنوان: اثرات شخصیسازی الگوریتمی بر مواجهه با اطلاعات سیاسی
-
نویسندگان: پژوهشگران حوزه ارتباطات و رسانه
-
موضوع: الگوریتمهای پیشنهاددهنده و تنوع اطلاعات
سوم
-
عنوان: گزارش جهانی دیجیتال ۲۰۲۵
-
مرجع: مؤسسه دادهریپورتال
-
سال انتشار: ۲۰۲۵
-
موضوع: استفاده از شبکههای اجتماعی و رفتار کاربران در فضای دیجیتال
