مدیر سایت
بیش از ۶۰ سال است که داروی متفورمین به عنوان خط اول درمان دیابت نوع ۲ تجویز میشود. با این حال، دانشمندان هرگز بهطور کامل مکانیزم عمل این دارو را در بدن درک نکرده بودند. پژوهشگران دانشکده پزشکی بایلور با همکاری محققان بینالمللی عامل نامنتظرهای را در اثرگذاری متفورمین کشف کردهاند: مغز.
تیم تحقیقاتی با شناسایی یک مسیر مبتنی بر مغز که در کاهش قند خون نقش دارد، راه را برای توسعه درمانهای هدفمندتر و موثرتر دیابت هموار کرده است. نتایج این مطالعه در مجله معتبر Science Advances منتشر شده است.
نقش پروتئین Rap1 و هیپوتالاموس در کارکرد داروی متفورمین
پژوهشگران بر روی پروتئین کوچکی به نام Rap1 تمرکز کردند. این پروتئین در بخش خاصی از مغز به نام هیپوتالاموس ونترومدیال (VMH) قرار دارد. آنها دریافتند که توانایی داروی متفورمین در کاهش قند خون در دوزهای درمانی معمولی، به مهار فعالیت پروتئین Rap1 در این ناحیه از مغز وابسته است.
محققان برای بررسی این ایده از موشهای تغییریافته ژنتیکی استفاده کردند که فاقد پروتئین Rap1 در ناحیه VMH بودند. این موشها تحت رژیم غذایی پرچرب قرار گرفتند تا مدل دیابت نوع ۲ در آنها ایجاد شود. زمانی که دوزهای پایینی از داروی متفورمین به آنها تزریق شد، سطح قند خون تغییر مثبتی نشان نداد. این در حالی بود که سایر درمانهای دیابت مانند انسولین و آگونیستهای GLP-۱ همچنان موثر بودند.
تاثیر مستقیم داروی متفورمین بر سلولهای عصبی مغز
محققان برای اطمینان بیشتر، مقادیر بسیار کمی از داروی متفورمین را به صورت مستقیم وارد مغز موشهای مبتلا به دیابت کردند. نتایج شگفتانگیز بود؛ حتی دوزهایی که هزاران برابر کمتر از دوز خوراکی معمول بودند، منجر به کاهش چشمگیر قند خون شدند.
بررسیهای بعدی نشان داد که نورونهای SF1 در ناحیه VMH با ورود داروی متفورمین به مغز فعال میشوند. سنجش فعالیت الکتریکی این سلولها تایید کرد که متفورمین فعالیت اکثر این نورونها را افزایش میدهد، اما این اتفاق تنها در حضور پروتئین Rap1 رخ میدهد. در موشهای فاقد این پروتئین، دارو هیچ تاثیری بر سلولهای عصبی نداشت.
نگاهی نو به درمان دیابت و اثرات داروی متفورمین بر سلامت مغز
این کشف نگاه علم به داروی متفورمین را تغییر میدهد. داروی متفورمین تنها در کبد یا روده عمل نمیکند، بلکه مغز نیز نقش کلیدی در عملکرد آن دارد. در حالی که کبد و روده برای پاسخدهی به غلظتهای بالایی از دارو نیاز دارند، مغز به دوزهای بسیار کمتر واکنش نشان میدهد.
اکثر داروهای دیابت مغز را هدف قرار نمیدهند، اما این پژوهش ثابت میکند که داروی متفورمین از همان ابتدا بر مسیرهای مغزی تاثیر میگذاشته است. این یافتهها مسیر را برای ساخت داروهای جدید دیابت که مستقیماً این مسیر مغزی را هدف میگیرند، هموار میسازد. همچنین از آنجا که داروی متفورمین فواید دیگری مانند کاهش روند پیری مغز دارد، محققان قصد دارند نقش پروتئین Rap1 را در سایر خواص مغزی این دارو بررسی کنند.
شناسنامه و منبع مقاله علمی عنوان اصلی مقاله: Low-dose metformin requires brain Rap1 for its antidiabetic action نویسندگان: Hsiao-Yun Lin, Weisheng Lu, Yanlin He, Yukiko Fu, Kentaro Kaneko, Peimeng Huang, Ana B. De la Puente-Gomez, Chunmei Wang, Yongjie Yang, Feng Li, Yong Xu, Makoto Fukuda مرجع و مجله: Science Advances (بازنشر در ScienceDaily توسط دانشکده پزشکی بایلور) شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): ۱۰.۱۱۲۶/sciadv.adu3700 لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/03/260325055441.htm
