به گزارش روان۲۴، کار گروهی یکی از روشهای رایج آموزش در دانشگاههاست که با هدف تقویت همکاری، مسئولیتپذیری و مهارت حل مسئله اجرا میشود. بااینحال، تفاوت در میزان مشارکت اعضا باعث شده است برخی پروژههای گروهی به تجربهای ناعادلانه برای دانشجویان تبدیل شوند. روانشناسی اجتماعی برای توضیح بخشی از این رفتارها از مفهومی به نام «تنبلی اجتماعی» استفاده میکند.
چرا بعضی دانشجویان در گروه کمتر کار میکنند؟
تنبلی اجتماعی به پدیدهای گفته میشود که در آن افراد هنگام انجام فعالیت گروهی، نسبت به زمانی که بهتنهایی مسئول انجام یک کار هستند، تلاش کمتری میکنند. یکی از دلایل این رفتار، کاهش احساس مسئولیت فردی است. وقتی نتیجه نهایی به عملکرد تمام اعضای گروه وابسته باشد، ممکن است برخی افراد تصور کنند دیگران کمکاری آنها را جبران خواهند کرد.
مشخص نبودن وظایف نیز این مشکل را تشدید میکند. اگر اعضای گروه ندانند چه کسی مسئول جمعآوری اطلاعات، نگارش، ارائه یا بررسی نهایی است، ارزیابی میزان مشارکت هر فرد دشوار میشود.
گاهی نیز اعتماد بیش از حد به اعضای فعال گروه باعث میشود برخی دانشجویان مسئولیت کمتری بپذیرند. در چنین شرایطی، چند نفر بهتدریج بار اصلی پروژه را بر عهده میگیرند و سایر اعضا به مشارکت حداقلی عادت میکنند.
البته این مسئله همیشه ناشی از بیمسئولیتی نیست. کمبود مهارت، ضعف در مدیریت زمان، ناآشنایی با موضوع و اختلاف در شیوه انجام کار نیز میتوانند بر میزان مشارکت افراد تأثیر بگذارند.
وقتی نمره مشترک به احساس بیعدالتی تبدیل میشود
یکی از مهمترین چالشهای پروژههای گروهی، ارزیابی یکسان اعضایی است که سهم برابری در انجام کار نداشتهاند. دانشجویی که ساعتها برای تکمیل پروژه وقت گذاشته است، ممکن است از دریافت نمره مشابه با فردی که مشارکت محدودی داشته، احساس نارضایتی کند.
تکرار چنین تجربههایی میتواند انگیزه همکاری را کاهش دهد. در نتیجه، برخی دانشجویان در پروژههای بعدی تمایل کمتری به مشارکت پیدا میکنند یا ترجیح میدهند تمام مسئولیتها را شخصاً بر عهده بگیرند. این رفتار در بلندمدت فرصت یادگیری مهارتهای ارتباطی و همکاری را نیز محدود میکند.
پژوهشهای روانشناسی اجتماعی درباره تنبلی اجتماعی نشان دادهاند که قابلشناسایی بودن عملکرد فردی، اهمیت وظیفه و احساس تعلق به گروه میتوانند بر میزان تلاش اعضا تأثیر بگذارند. بنابراین، صرف قرار دادن چند دانشجو در یک گروه برای شکلگیری همکاری مؤثر کافی نیست.
دانشگاه چگونه کار گروهی را به یک تجربه واقعی یادگیری تبدیل کند؟
استادان میتوانند با تعریف دقیق وظایف، تعیین مسئولیتهای مشخص و بررسی میزان مشارکت هر دانشجو، احتمال تقسیم ناعادلانه کار را کاهش دهند. ارزیابی فردی در کنار نمره گروهی نیز به اعضا کمک میکند مسئولیت سهم خود را جدیتر بگیرند.
علاوه بر این، بهتر است گروهها در ابتدای پروژه درباره زمانبندی، شیوه ارتباط و انتظارات متقابل به توافق برسند. ثبت پیشرفت کار و برگزاری جلسات کوتاه برای بررسی وظایف نیز میتواند از انباشته شدن مسئولیتها بر دوش چند نفر جلوگیری کند.
در نهایت، کار گروهی زمانی به هدف آموزشی خود میرسد که همه اعضا فرصت مشارکت واقعی داشته باشند. دانشگاهها با اصلاح شیوه طراحی و ارزیابی پروژههای مشترک میتوانند همکاری را از یک تکلیف اجباری به مهارتی کاربردی برای زندگی حرفهای و اجتماعی تبدیل کنند.
شناسنامه و منابع
اولین منبع
-
عنوان: اثرات تنبلی اجتماعی در کار گروهی
-
نویسندگان: بیب لاتانه، کیپ ویلیامز و استفان هارکینز
-
مجله: مجله شخصیت و روانشناسی اجتماعی
-
سال انتشار: ۱۹۷۹
-
شناسه DOI: ۱۰.۱۰۳۷/۰۰۲۲-۳۵۱۴.۳۷.۶.۸۲۲
-
لینک دسترسی: https://doi.org/10.1037/0022-3514.37.6.822
دومین منبع
-
عنوان: تنبلی اجتماعی و تسهیل اجتماعی
-
نویسندگان: کیپ ویلیامز، استفان هارکینز و بیب لاتانه
-
مجله: مرور روانشناختی
-
سال انتشار: ۱۹۸۱
-
شناسه DOI: ۱۰.۱۰۳۷/۰۰۳۳-295X.۸۸.۲.۱۵۵
-
لینک دسترسی: https://doi.org/10.1037/0033-295X.88.2.155
سومین منبع
-
عنوان: روانشناسی اجتماعی؛ بررسی رفتار فرد در گروه
-
نویسندگان: الیوت آرونسون، تیموتی ویلسون و ساموئل سامرز
-
موضوع: رفتار گروهی، مسئولیت اجتماعی و همکاری
-
مرجع: انتشارات پیرسون
