ستایش ایدی زاده
یکی از چالشهای پیچیده در اختلال اسکیزوفرنی، دشواری بیماران در پردازش اطلاعات جدید است. این نقص شناختی مانع بهروزرسانی برداشتهای قبلی فرد از جهان میشود. در نتیجه، فرد در تصمیمگیریهای روزمره دچار مشکل شده و ارتباطش با واقعیت قطع میشود.
پژوهشگران موسسه فناوری ماساچوست (MIT) موفق به شناسایی یک جهش ژنتیکی جدید شدهاند. این مطالعه نشان میدهد که جهش مذکور باعث اختلال در عملکرد مدار مغزی مسئول بهروزرسانی باورها میشود.
ریشههای ژنتیکی اسکیزوفرنی و ژن Grin2a
اختلال اسکیزوفرنی مؤلفه ژنتیکی بسیار قوی دارد. ریسک ابتلا به این بیماری در جمعیت عمومی حدود ۱ درصد است. اما این میزان در صورت مبتلا بودن یکی از والدین یا اعضای خانواده به ۱۰ درصد میرسد. همچنین این ریسک در دوقلوهای همسان تا ۵۰ درصد افزایش مییابد.
دانشمندان پیشتر بیش از ۱۰۰ واریانت ژنتیکی مرتبط با اسکیزوفرنی را شناسایی کرده بودند. با این حال، بسیاری از این تغییرات در بخشهای غیرکدکننده DNA قرار داشتند. همین موضوع درک نحوه عملکرد آنها را دشوار میساخت. محققان با روش تعیین متوالی کل اکسوم (Whole-Exome Sequencing) بر مناطق کدکننده پروتئین تمرکز کردند.
آنها با تحلیل دادههای ژنتیکی ۱۲۵ هزار فرد سالم و مبتلا، ۱۰ ژن کلیدی را شناسایی کردند. جهش در این ژنها خطر ابتلا به اسکیزوفرنی را به طور چشمگیری افزایش میدهد. یکی از اصلیترین این موارد، ژن Grin2a است.
نحوه تأثیر جهش ژنتیکی بر عملکرد مغز
ژن Grin2a مسئول تولید بخشی از گیرنده NMDA است. این گیرنده با ناقل عصبی گلوتامات فعال میشود. همچنین نقش مهمی در ایجاد ارتباطات سلولهای مغزی دارد. پژوهشگران برای بررسی دقیقتر، مدلهای آزمایشگاهی دارای جهش در این ژن را طراحی کردند.
نشانههایی مانند توهم را نمیتوان به طور مستقیم در مدلهای حیوانی بازسازی کرد. اما فرآیندهای شناختی پایه مانند تحلیل ورودیهای حسی به راحتی قابل سنجش هستند.
مغز انسان بهطور طبیعی دارای باورهای قبلی از واقعیت است. با ورود اطلاعات حسی جدید، یک مغز سالم باورهای قبلی خود را بهروزرسانی میکند. این کار باعث انطباق فرد با واقعیت موجود میشود. اما در بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی، وزن بسیار زیادی به باورهای قبلی داده میشود. در نتیجه، اطلاعات جدید حسی تاثیر کمی دارند و باور فرد از واقعیت فاصله میگیرد.
شناسایی مدار مغزی آسیبدیده و افقهای درمانی تازه
پژوهشگران با بررسی سیگنالهای الکتریکی مغز، مدار آسیبدیده را پیدا کردند. این جهش ژنتیکی بیشترین آسیب را به تالاموس مدیدمایانی (Mediodorsal Thalamus) وارد میکند. این بخش با قشر پیشپیشانی مغز در ارتباط است. مدار مذکور مسئول کنترل رفتاری، انعطافپذیری شناختی و تصمیمگیری است.
دانشمندان در آزمایشها سلولهای عصبی این بخش را دوباره فعال کردند. پس از آن، توانایی بهروزرسانی باورها به حالت طبیعی بازگشت.
تنها درصد کمی از بیماران دچار جهش مستقیم در ژن Grin2a هستند. با این حال، اختلال در این مدار یک مکانیسم مشترک در میان بیماران است. این کشف مسیرهای جدیدی را برای طراحی داروهای هدفمند باز میکند. داروهای آینده میتوانند با فعالسازی مجدد این مدار، توانایی درک واقعیت را در بیماران بهبود ببخشند.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: Reduced mediodorsal thalamus activity underlies aberrant belief dynamics in a genetic mouse model of schizophrenia
-
نویسندگان: Tingting Zhou, Yi-Yun Ho, Nolan D. Hartley, Ray X. Lee, Guoping Feng, Michael Halassa
-
مرجع و مجله: Nature Neuroscience
-
شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): 10.1038/s41593-026-02237-9
-
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/04/260402042740.htm
