ستایش ایدی زاده
تغییر مداوم ساعت خواب می‌تواند با افزایش مشکلات روان‌شناختی ارتباط داشته باشد. پژوهشگران می‌گویند نظم خواب فقط به مدت استراحت شبانه محدود نیست؛ زمان خوابیدن و بیدارشدن نیز می‌تواند در تنظیم خلق‌وخو و عملکرد روانی نقش داشته باشد.
به گزارش روان۲۴، پژوهش‌های حوزه خواب نشان می‌دهند که ساعت زیستی بدن برای تنظیم فعالیت‌های روزانه اهمیت دارد. وقتی زمان خواب و بیداری مرتب تغییر می‌کند، هماهنگی میان ساعت درونی بدن و برنامه روزانه مختل می‌شود. این ناهماهنگی می‌تواند بر کیفیت خواب، تمرکز و وضعیت هیجانی افراد اثر بگذارد.
بررسی یک پژوهش گسترده درباره نظم خواب
به گزارش روان۲۴، پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی چین در مطالعه‌ای با عنوان «الگوهای منظم خواب، فراتر از مدت خواب، برای سلامت روان اهمیت دارند» ارتباط میان نظم خواب و احتمال بروز افسردگی و اضطراب را بررسی کردند. این پژوهش در مجله پزشکی روان‌شناختی منتشر شد.
پژوهشگران داده‌های بیش از هفتادونه هزار نفر از شرکت‌کنندگان بانک زیستی بریتانیا را تحلیل کردند. شرکت‌کنندگان به مدت یک هفته از شتاب‌سنج مچی استفاده کردند تا پژوهشگران الگوی خواب و بیداری آنها را به‌صورت عینی ارزیابی کنند.
محققان سپس وضعیت سلامت روان شرکت‌کنندگان را در یک دوره پیگیری با میانه هفت سال و نیم بررسی کردند. در این مدت، تعدادی از افراد به افسردگی یا اضطراب مبتلا شدند.
نتایج نشان داد افرادی که الگوی خواب منظم‌تری داشتند، در مقایسه با افراد دارای خواب نامنظم، با خطر کمتری برای ابتلا به افسردگی و اضطراب روبه‌رو بودند. این ارتباط حتی در میان افرادی که مدت خواب توصیه‌شده را رعایت می‌کردند نیز مشاهده شد.
چرا مدت خواب به‌تنهایی کافی نیست؟
یکی از یافته‌های مهم پژوهش این بود که مدت خواب تنها عامل مرتبط با سلامت روان نیست. زمان خوابیدن و بیدارشدن نیز اهمیت دارد.
ممکن است فرد هر شب مدت کافی بخوابد، اما ساعت خواب او دائماً تغییر کند. چنین الگویی می‌تواند نظم ریتم شبانه‌روزی بدن را مختل کند.
ریتم شبانه‌روزی مجموعه‌ای از فرایندهای زیستی است که چرخه خواب، بیداری، ترشح هورمون‌ها و برخی فعالیت‌های بدن را تنظیم می‌کند. هماهنگی این چرخه با برنامه روزانه برای عملکرد طبیعی بدن و مغز اهمیت دارد.
ارتباط خواب نامنظم با افسردگی و اضطراب
پژوهشگران دریافتند که خواب نامنظم با احتمال بیشتر بروز مشکلات روان‌شناختی ارتباط دارد. افرادی که هم خواب نامنظم داشتند و هم مدت خواب آنها خارج از محدوده توصیه‌شده بود، بیشترین خطر را نشان دادند.
بااین‌حال، این یافته‌ها رابطه علّی را اثبات نمی‌کنند. یعنی نمی‌توان نتیجه گرفت که بی‌نظمی خواب به‌تنهایی باعث افسردگی یا اضطراب می‌شود. عوامل دیگری نیز ممکن است در این ارتباط نقش داشته باشند.
نظم خواب چه اهمیتی برای سلامت روان دارد؟
یافته‌های این پژوهش توجه متخصصان را به یکی از جنبه‌های کمتر بررسی‌شده سلامت خواب جلب می‌کند. تنظیم ساعت خواب و بیداری می‌تواند در کنار توجه به مدت استراحت، بخشی از برنامه مراقبت از سلامت روان باشد.
ثابت نگه‌داشتن زمان خواب، کاهش تغییرات شدید در برنامه روزانه و توجه به کیفیت استراحت از اقداماتی هستند که به ایجاد نظم بیشتر کمک می‌کنند.
البته افرادی که با بی‌خوابی مداوم، اضطراب یا نشانه‌های افسردگی روبه‌رو هستند، نباید نظم خواب را جایگزین ارزیابی و درمان تخصصی کنند.
جمع‌بندی
این پژوهش نشان می‌دهد که سلامت خواب فقط به تعداد ساعت‌های استراحت وابسته نیست. نظم زمانی خواب نیز با سلامت روان ارتباط دارد و می‌تواند در ارزیابی عوامل مرتبط با افسردگی و اضطراب اهمیت پیدا کند.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
عنوان اصلی مقاله: Regular sleep patterns, not just duration, critical for mental health: association of accelerometer-derived sleep regularity with incident depression and anxiety
نویسندگان: دونگ‌رون لی و همکاران
مرجع و مجله: مجله پزشکی روان‌شناختی، سال ۲۰۲۵
شماره ثبت مقاله: PMID: ۴۰۸۱۴۲۸۰
شناسه DOI: ۱۰.۱۰۱۷/S0033291725101281
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12404321/
