ستایش ایدی زاده
فشار کاری، ناامنی شغلی و رفتارهای آزاردهنده در محیط کار فقط بهره‌وری کارکنان را کاهش نمی‌دهند؛ این عوامل می‌توانند سلامت روان و حتی سلامت جسمانی آنها را نیز تهدید کنند.
به گزارش روان۲۴، سازمان بین‌المللی کار در گزارشی که ۲۲ آوریل ۲۰۲۶ منتشر کرد، اعلام کرد عوامل خطر روانی‌اجتماعی در محیط کار سالانه با بیش از ۸۴۰ هزار مرگ در جهان ارتباط دارند. این عوامل همچنین سالانه حدود ۴۵ میلیون سال زندگی سالم را از بین می‌برند و خسارتی معادل ۱.۳۷ درصد تولید ناخالص داخلی جهان ایجاد می‌کنند.
عوامل روانی‌اجتماعی محیط کار چیست؟
عوامل روانی‌اجتماعی به شرایطی مربوط می‌شوند که از نحوه طراحی شغل، تقسیم وظایف، مدیریت کارکنان و روابط میان افراد در محیط کار شکل می‌گیرند.
حجم بالای مسئولیت‌ها، ابهام در وظایف، ساعات کاری طولانی و نبود استقلال در تصمیم‌گیری از مهم‌ترین عوامل خطر هستند.
همچنین تبعیض، آزار شغلی، رفتارهای تحقیرآمیز و حمایت ناکافی مدیران می‌توانند فشار روانی کارکنان را افزایش دهند.
فشار کاری چگونه سلامت روان را تهدید می‌کند؟
کارکنانی که به‌طور مداوم با حجم زیادی از وظایف روبه‌رو هستند، ممکن است فرصت کافی برای استراحت و بازیابی انرژی نداشته باشند.
تداوم این وضعیت می‌تواند اضطراب، اختلال خواب، فرسودگی شغلی و علائم افسردگی را تشدید کند.
ناامنی شغلی نیز یکی دیگر از عوامل مهم است. نگرانی درباره ازدست‌دادن شغل یا کاهش درآمد می‌تواند احساس کنترل فرد بر زندگی را کاهش دهد و فشار روانی مداومی ایجاد کند.
نقش مدیران در سلامت روان کارکنان
مدیران و مسئولان سازمان‌ها نقش مهمی در شکل‌گیری محیط کاری سالم دارند. شیوه مدیریت، نحوه تقسیم مسئولیت‌ها و کیفیت ارتباط با کارکنان می‌توانند سطح فشار روانی محیط کار را تغییر دهند.
تعیین وظایف روشن، توزیع منصفانه کار، فراهم‌کردن امکان گفت‌وگو و برخورد جدی با آزار شغلی از اقداماتی هستند که می‌توانند شرایط کاری را بهبود دهند.
سازمان جهانی بهداشت نیز آموزش مدیران برای شناسایی نشانه‌های پریشانی روانی و برقراری ارتباط حمایتی با کارکنان را توصیه می‌کند.
هوش مصنوعی و چالش‌های تازه محیط کار
گسترش فناوری و هوش مصنوعی شکل مدیریت و نظارت بر کارکنان را تغییر داده است. این تحولات در کنار فرصت‌های تازه، نگرانی‌هایی درباره حریم خصوصی، کنترل مداوم عملکرد و کاهش استقلال شغلی ایجاد می‌کنند.
سازمان بین‌المللی کار در گزارشی جداگانه در سال ۲۰۲۶ هشدار داده است که استفاده نامناسب از سامانه‌های هوش مصنوعی می‌تواند خطرهای روانی‌اجتماعی تازه‌ای برای کارکنان ایجاد کند.
چگونه می‌توان محیط کار سالم‌تری ساخت؟
پیشگیری از آسیب‌های روانی محیط کار به اقدامات فردی محدود نمی‌شود. سازمان‌ها باید عوامل ایجادکننده فشار را شناسایی کنند و برای کاهش آنها برنامه داشته باشند.
برخی اقدامات مؤثر عبارت‌اند از:
-
متعادل‌کردن حجم وظایف و ساعات کاری
-
افزایش مشارکت کارکنان در تصمیم‌گیری‌ها
-
مقابله با تبعیض و آزار شغلی
-
فراهم‌کردن امکان استراحت و انعطاف‌پذیری کاری
-
آموزش مدیران درباره سلامت روان
-
ایجاد دسترسی به خدمات مشاوره و حمایت روان‌شناختی
سلامت روان کارکنان؛ مسئولیت مشترک
سلامت روان در محیط کار تنها مسئولیت کارکنان نیست. ساختار سازمانی، سیاست‌های مدیریتی و شرایط استخدامی نیز در شکل‌گیری آن نقش دارند.
گزارش سازمان بین‌المللی کار بر ضرورت پیشگیری سازمانی از خطرهای روانی‌اجتماعی تأکید می‌کند. بر این اساس، سازمان‌ها باید به‌جای تمرکز صرف بر افزایش تحمل کارکنان در برابر فشار، عوامل ایجادکننده فشار را در محیط کار کاهش دهند.
محیط کار سالم می‌تواند هم از سلامت کارکنان محافظت کند و هم به افزایش اعتماد، رضایت شغلی و عملکرد پایدار سازمان کمک کند.
شناسنامه و منبع گزارش
-
عنوان اصلی: The Psychosocial Working Environment: Global Developments and Pathways for Action
-
عنوان فارسی: محیط روانی‌اجتماعی کار؛ تحولات جهانی و مسیرهای اقدام
-
ناشر: سازمان بین‌المللی کار (ILO)
-
تاریخ انتشار: ۲۲ آوریل ۲۰۲۶
-
محل انتشار: ژنو، سوئیس
-
تعداد صفحات: ۱۲۱ صفحه
-
شناسه DOI:
10.54394/00033223 -
ISBN:
9789220432266 -
لینک دسترسی به گزارش: مشاهده گزارش رسمی سازمان بین‌المللی کار
-
گزارش خبری تکمیلی: جزئیات آمار مرگ‌ومیر ناشی از خطرهای روانی‌اجتماعی محیط کار
