ستایش ایدی زاده
پژوهشی تازه نشان می‌دهد همدلی و پرسشگری هدفمند روان‌درمانگران با افزایش خودافشایی مراجعان و بیان بیشتر هیجان‌های منفی در جلسات درمانی ارتباط دارد. این یافته‌ها می‌توانند به شناخت بهتر نقش رفتار درمانگر در شکل‌گیری فرایند روان‌درمانی کمک کنند.
به گزارش روان۲۴، این مطالعه که ۵ نوامبر ۲۰۲۶ در نشریه علمی «جی‌ام‌آی‌آر سلامت روان» منتشر شد، تعامل میان درمانگر و مراجع را در ۱۵۷۳ جلسه روان‌درمانی بررسی کرد. پژوهشگران حدود ۲۰۰۰ ساعت متن جلسات درمانی را تحلیل کردند. این داده‌ها شامل ۱۱۹ هزار و ۲۳۳ نوبت گفت‌وگوی مراجعان با درمانگران بود.
همدلی درمانگر چه تأثیری بر مراجع دارد؟
پژوهشگران دو رفتار مهم درمانگر را بررسی کردند: همدلی و کاوشگری.
همدلی شامل درک احساسات مراجع، نشان دادن توجه و پاسخ دادن به تجربه‌های عاطفی اوست. کاوشگری نیز به پرسش‌هایی گفته می‌شود که درمانگر برای شناخت بهتر افکار، احساسات و تجربه‌های مراجع مطرح می‌کند.
نتایج نشان داد هر دو رفتار با افزایش خودافشایی مراجعان ارتباط دارند. به عبارت دیگر، وقتی درمانگر با همدلی پاسخ می‌دهد و پرسش‌های هدفمند مطرح می‌کند، مراجعان اطلاعات شخصی و تجربه‌های عاطفی بیشتری را در جلسه بیان می‌کنند.
چرا بیان هیجان‌های منفی اهمیت دارد؟
یکی دیگر از یافته‌های پژوهش به بیان هیجان‌های ناخوشایند مربوط بود. همدلی و کاوشگری درمانگر با افزایش بیان احساساتی مانند غم، اضطراب، ترس و افسردگی در گفت‌وگوی مراجعان ارتباط داشتند.
این نتیجه لزوماً به معنای بدتر شدن وضعیت روانی مراجع نیست. بیان هیجان‌های دشوار می‌تواند بخشی از فرایند شناخت و بررسی تجربه‌های عاطفی در روان‌درمانی باشد.
پژوهشگران همچنین دریافتند این دو رفتار با کاهش بیان احساس لذت در گفت‌وگو ارتباط دارند. بنابراین، واکنش‌های درمانگر می‌توانند بر نوع هیجان‌هایی که مراجع در لحظه بیان می‌کند تأثیر بگذارند.
رابطه درمانی به‌تنهایی کافی نیست؟
یکی از نتایج جالب مطالعه به رابطه میان درمانگر و مراجع مربوط بود. پژوهشگران انتظار داشتند کیفیت ارتباط شکل‌گرفته در جلسات قبلی، خودافشایی و بیان هیجان‌های منفی را در جلسات بعدی پیش‌بینی کند.
بااین‌حال، تحلیل‌ها ارتباط معنادار و پایداری میان صمیمیت جلسات قبلی و این دو رفتار نشان ندادند.
این یافته اهمیت رفتارهای لحظه‌ای درمانگر را برجسته می‌کند. کیفیت ارتباط درمانی همچنان موضوع مهمی در روان‌درمانی است، اما این مطالعه نشان می‌دهد پاسخ‌های مشخص درمانگر در جریان گفت‌وگو نیز اهمیت دارند.
هوش مصنوعی چگونه به بررسی جلسات درمانی کمک کرد؟
پژوهشگران برای تحلیل حجم زیادی از گفت‌وگوها از مدل‌های زبانی بزرگ استفاده کردند. این مدل‌ها بخش‌های مختلف مکالمه را از نظر همدلی درمانگر، خودافشایی مراجع و بیان هیجان‌ها ارزیابی کردند.
تیم پژوهش ابتدا نتایج ارزیابی خودکار را با نظر ارزیابان انسانی مقایسه کرد. این مقایسه نشان داد روش خودکار در بسیاری از شاخص‌ها توافق قابل قبول تا بالایی با ارزیابی انسانی دارد.
استفاده از این فناوری می‌تواند بررسی فرایندهای روان‌درمانی را در مقیاس بزرگ‌تر امکان‌پذیر کند. همچنین ممکن است در آینده به طراحی ابزارهای آموزشی و نظارتی برای متخصصان سلامت روان کمک کند.
بااین‌حال، هوش مصنوعی در این پژوهش نقش ابزار تحلیل داده را داشت و نتایج مطالعه به معنای امکان جایگزینی قضاوت بالینی درمانگران با این فناوری نیست.
پیام پژوهش برای روان‌درمانگران
یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد همدلی فقط یک ویژگی شخصیتی نیست؛ بلکه در رفتارهای مشخص درمانگر هنگام گفت‌وگو نیز نمود پیدا می‌کند.
گوش دادن فعال، بازتاب دادن احساسات مراجع و طرح پرسش‌های اکتشافی می‌توانند فرصت بیشتری برای بیان تجربه‌های شخصی ایجاد کنند.
البته این پژوهش رابطه میان رفتار درمانگر و واکنش‌های مراجع را بررسی کرده است و به‌تنهایی اثربخشی درمان یا بهبود بلندمدت مراجعان را اثبات نمی‌کند.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
عنوان اصلی مقاله: Modeling of Therapist-Client Dynamics in Psychotherapy Using Large Language Model–Based Assessments: Retrospective Observational Study of ۱۵۷۳ Psychotherapy Sessions
نویسندگان: آنجلا اچ. چن، سیوی جین، کان‌ون وانگ، هالی اِی. شوارتز، تونگ‌شوانگ وو، رابرت ای. کراوت و های‌یی ژو
مرجع و مجله: جی‌ام‌آی‌آر سلامت روان (JMIR Mental Health)، سال ۲۰۲۶
تاریخ انتشار: ۵ نوامبر ۲۰۲۶
شناسه DOI: ۱۰.۲۱۹۶/۹۵۳۸۹
لینک دسترسی مستقیم: https://doi.org/10.2196/95389
