تجربه‌ای که نگاه فرد به خودش را تغییر می‌دهد

گاهی یک واکنش متفاوت از سوی درمانگر می‌تواند تجربه‌ای ماندگار برای مراجع ایجاد کند؛ به‌ویژه زمانی که فرد انتظار سرزنش، بی‌توجهی یا قضاوت دارد، اما به‌جای آن با پذیرش و درک روبه‌رو می‌شود. پژوهشی تازه نشان می‌دهد چنین تجربه‌هایی ممکن است در تغییر نگاه افراد به خودشان و روابطشان نقش مهمی داشته باشند.

به گزارش روان۲۴، انجمن روان‌شناسی آمریکا در گزارشی که ۶ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، به پژوهشی درباره تجربه‌های اصلاح‌کننده رابطه‌ای در روان‌درمانی پرداخت. این مطالعه ۵۷ فرد مبتلا به اختلال افسردگی اساسی را بررسی کرد که در روان‌درمانی روان‌پویشی کوتاه‌مدت شرکت کرده بودند.

پژوهشگران پس از پایان درمان با شرکت‌کنندگان مصاحبه کردند. این مصاحبه‌ها به‌طور میانگین حدود سه سال پس از پایان درمان انجام شدند تا مشخص شود کدام تجربه‌های درمانی همچنان در ذهن مراجعان باقی مانده‌اند.

تجربه اصلاح‌کننده رابطه‌ای چیست؟

تجربه اصلاح‌کننده رابطه‌ای زمانی شکل می‌گیرد که فرد در یک رابطه، واکنشی متفاوت از انتظارات قبلی خود دریافت کند.

برای مثال، فردی که در روابط گذشته بارها با انتقاد روبه‌رو شده، ممکن است انتظار داشته باشد درمانگر نیز او را قضاوت کند. اما وقتی درمانگر با پذیرش و احترام پاسخ می‌دهد، فرد فرصت پیدا می‌کند انتظارات قبلی خود را دوباره بررسی کند.

این تجربه‌ها می‌توانند به تغییر باورهای فرد درباره خودش و دیگران کمک کنند. پژوهشگران در این مطالعه ۲۱ تجربه اصلاح‌کننده رابطه‌ای را شناسایی کردند و آن‌ها را در چهار گروه قرار دادند.

چهار تجربه مهم در رابطه درمانی

۱. همدلی و توجه واقعی

برخی مراجعان از زمانی صحبت کردند که برای نخستین بار احساس کردند درمانگر واقعاً به حرف‌ها و احساسات آن‌ها توجه می‌کند.

این تجربه به تقویت اعتماد و احساس ارزشمندی کمک کرده بود. بعضی شرکت‌کنندگان نیز پس از این تجربه، نگاه متفاوتی به روابط خود در خارج از جلسات درمانی پیدا کردند.

۲. پذیرش بدون قضاوت

گروهی از مراجعان انتظار داشتند درمانگر درباره رفتارها یا تجربه‌هایشان قضاوت کند؛ اما با پذیرش و انعطاف‌پذیری روبه‌رو شدند.

این تجربه برای آن‌ها اهمیت ویژه‌ای داشت. تمام افرادی که این نوع تجربه را گزارش کردند، از بهبود عملکرد بین‌فردی خود نیز صحبت کردند.

۳. شناخت تازه از خود

برخی تعاملات درمانی به مراجعان کمک کرد تا افکار، احساسات و رفتارهای خود را از زاویه‌ای تازه ببینند.

پرسش‌های درمانگر، تفسیرها و حتی تعیین مرزهای ارتباطی زمانی اثرگذار بودند که مراجع آن‌ها را در قالب یک رابطه معنادار تجربه می‌کرد.

۴. تشویق و تقویت استقلال

در این گروه، درمانگر به‌جای ارائه راه‌حل‌های آماده، به مراجع کمک کرد توانایی‌های خودش را برای مقابله با مشکلات بشناسد.

شرکت‌کنندگان پس از این تجربه، اعتماد بیشتری به توانایی خود برای مدیریت دشواری‌های زندگی احساس می‌کردند.

این تجربه‌ها چه ارتباطی با کاهش افسردگی داشتند؟

یکی از یافته‌های مهم پژوهش به روند تغییر نشانه‌های افسردگی مربوط بود.

افرادی که تجربه‌های اصلاح‌کننده رابطه‌ای را گزارش کردند، در طول درمان کاهش سریع‌تری در نشانه‌های افسردگی نشان دادند. همچنین بیشتر این افراد از بهبود رابطه خود با درمانگر و تغییر نگاهشان به خود صحبت کردند.

بااین‌حال، این مطالعه از نوع کیفی بود و رابطه علت و معلولی را اثبات نمی‌کند. بنابراین نمی‌توان نتیجه گرفت که تجربه‌های اصلاح‌کننده رابطه‌ای به‌تنهایی باعث کاهش افسردگی می‌شوند.

چرا تجربه مراجعان اهمیت دارد؟

این پژوهش توجه به تجربه شخصی مراجعان را در ارزیابی روان‌درمانی برجسته می‌کند.

گاهی پیشرفت درمان فقط با کاهش نشانه‌هایی مانند غم، اضطراب یا اختلال خواب مشخص نمی‌شود. تغییر در احساس ارزشمندی، اعتماد به دیگران و توانایی برقراری روابط سالم نیز می‌تواند بخشی از بهبود روان‌شناختی باشد.

نتایج مطالعه نشان می‌دهد درمانگران باید به لحظاتی توجه کنند که مراجع تجربه‌ای متفاوت از انتظارات منفی گذشته خود به دست می‌آورد.

در چنین شرایطی، رابطه درمانی فقط بستری برای اجرای تکنیک‌های روان‌شناختی نیست؛ بلکه می‌تواند به بخشی از فرایند تغییر فرد تبدیل شود.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

عنوان اصلی مقاله: «من هم شایسته خوبی هستم»: بررسی کیفی تجربه‌های اصلاح‌کننده رابطه‌ای در روان‌درمانی روان‌پویشی افسردگی

نویسندگان: لیات لیبوویچ، ابیگیل صادق، تال بن‌داوید سلا، یارا خوری، میکال مالکا، نیک میدگلی و سیگال زیلخا-مانو

مرجع و مجله: روان‌درمانی (Psychotherapy)، سال ۲۰۲۶، جلد ۶۳، شماره ۱، صفحات ۲۴ تا ۳۲

شناسه DOI: ۱۰.۱۰۳۷/pst0000607

لینک دسترسی مستقیم: https://doi.org/10.1037/pst0000607

منبع تکمیلی: گزارش انجمن روان‌شناسی آمریکا درباره پژوهش.