ستایش ایدی زاده
دکتر فریده خالقی، درمانگر خانواده از تغییرات گسترده خانواده ایرانی در ساختار، روابط و سبک زندگی آن در سال‌های اخیر خبر می‌دهد؛ تغییراتی چون: کوچک‌تر شدن خانواده‌ها، استقلال بیشتر فرزندان، فاصله میان نسل‌ها و گسترش فناوری که باعث تغییر شکل ارتباط اعضای خانواده شده است.
این تحولات نام‌برده‌شده، ضرورت بازنگری در الگوهای ارتباطی و توجه به نیازهای متفاوت اعضای خانواده را افزایش می‌دهد.
دکتر فریده خالقی، خانواده‌درمانگر در گفتگو با روان۲۴ با اشاره به تحولات ساختار خانواده معتقد است:«خانواده‌های امروزی به الگوهای تازه‌ای برای زندگی در کنار یکدیگر نیاز دارند. این الگوها باید ضمن حفظ پیوندهای خانوادگی، به استقلال و فردیت اعضا نیز احترام بگذارند».
ضرورت روابط تازه با تغییر خانواده
او اظهار داشت:«یکی از تغییرات مهم خانواده‌های امروزی، کوچک‌تر شدن جمعیت خانواده و کاهش زندگی مشترک چندنسلی است. در گذشته، حضور پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها و ارتباط نزدیک نسل‌های مختلف، نقش مهمی در شکل‌گیری روابط خانوادگی داشت. اما امروزه بسیاری از فرزندان زندگی مستقلی را تجربه می‌کنند و ارتباط میان نسل‌ها شکل متفاوتی پیدا کرده است.»
وی ضمن اشاره به اینکه تحولات لزوماً به معنای تضعیف خانواده نیستند، تاکید داشت که الگوهای سنتی روابط خانوادگی دیگر پاسخگوی تمام نیازهای اعضای خانواده نیستند. همچنین دکتر خالقی بر ضرورت ارائه تعریف‌های تازه از خانواده تأکید دارد و به باور او، این تعریف‌ها باید امکان زندگی سالم در کنار یکدیگر را فراهم کنند و در عین حال، استقلال فردی اعضا را نادیده نگیرند.
تعادل میان استقلال فردی و پیوند خانوادگی
او از اهمیت ایجاد تعادل میان استقلال فردی و حفظ ارتباط عاطفی سخن به میان آورد و گفت:«زندگی مستقل فرزندان، تفاوت دیدگاه نسل‌ها و تغییر انتظارات از روابط خانوادگی می‌توانند زمینه‌ساز سوءتفاهم و فاصله عاطفی شوند،
در چنین شرایطی کیفیت ارتباط میان اعضای خانواده اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. افراد باید بتوانند ضمن احترام به تفاوت‌های یکدیگر، درباره نیازها، انتظارات و مسائل خود گفت‌وگو کنند. پذیرش تغییرات و انعطاف‌پذیری نیز به خانواده کمک می‌کند تا با شرایط جدید سازگار شود.»
نوجوانان در مواجهه با تغییرات اجتماعی
دکتر خالقی به نوجوانانی که در برابر تحولات اجتماعی و فناوری با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو هستند اشاره کرد و دغدغه‌های نوجوانان نسل زد را اینگونه تشریح کرد:«سرعت تغییرات اجتماعی و ابهام‌های موجود در جامعه می‌تواند احساس سردرگمی و تعارض درونی را در این گروه افزایش دهد.» و به باور او، نوجوانان برای شناخت بهتر نیازهای خود و مواجهه با این شرایط به حمایت نیاز دارند؛ و همینطور کمک به آنها برای نظم‌بخشی به افکار، شناخت توانایی‌ها و برنامه‌ریزی برای آینده نیز اهمیت زیادی دارد.
هوش مصنوعی و حفظ ارتباط انسانی
وی در ادامه موضوع گسترش فناوریهای نوین و هوش مصنوعی که بخش بزرگی از تغییرات زندگی نوجوانان را رقم زده را مطرح کرد؛ خالقی معتقد است نباید در برابر این فناوری‌ها صرفاً رویکردی اجتنابی داشت. در عوض، باید ظرفیت‌های آنها را شناخت و از این ابزارها به شکلی آگاهانه و مؤثر استفاده کرد.
با این حال، فناوری نباید جای ارتباطات انسانی را بگیرد. اگر ابزارهای هوشمند به‌تدریج جایگزین تعامل نوجوانان با دوستان و اطرافیان شوند، فرصت تجربه روابط اجتماعی واقعی کاهش پیدا می‌کند. به باور او، چنین شرایطی می‌تواند بر تقویت مهارت‌های ارتباطی آنها نیز تأثیر بگذارد؛ بنابراین، آموزش استفاده آگاهانه از فناوری بسیار اهمیت دارد و حتماً نوجوانان باید بتوانند میان ارتباطات مجازی و تعاملات واقعی تعادل برقرار کنند. این تعادل می‌تواند به حفظ سلامت روان و رشد اجتماعی آنها کمک کند.
سالمندان؛ حلقه فراموش‌شده روابط خانوادگی
توجه به سالمندان و نیازهای روان‌شناختی آنها نیز از دیگر موضوعاتی است که دکتر خالقی بر آن تأکید می‌کند. به اعتقاد او، بخش زیادی از توجه و انرژی جامعه صرف مسائل نسل جوان و میانسال می‌شود. در نتیجه، ممکن است سالمندان و نیازهای خاص این دوره از زندگی کمتر مورد توجه قرار گیرند.
وی بیان داشت:«سالمندان با تغییر نقش‌های خانوادگی و اجتماعی، کاهش ارتباطات روزمره و شرایط تازه زندگی روبه‌رو می‌شوند. به همین دلیل، توجه به نیازهای عاطفی و روان‌شناختی آنها اهمیت دارد.»
خالقی همچنین تأکید می‌کند که سالمندان نباید تنها به‌عنوان دریافت‌کنندگان خدمات حمایتی شناخته شوند. آنها تجربه‌ها و دانسته‌های ارزشمندی دارند که می‌توانند در انتقال فرهنگی و تقویت ارتباط میان نسل‌ها نقش مؤثری ایفا کنند.
درمانگران و نقش آنها در همراهی خانواده‌ها
این درمانگر خانواده، اشاره می‌کند که این تغییرات اجتماعی، خانوادگی و فناوری تازه، نیازهای روان‌شناختی جدیدی ایجاد کرده‌اند و شناخت این نیازها و پاسخگویی به آنها به توجه تخصصی نیاز دارد. از این منظر، نقش درمانگران تنها به مداخله هنگام بروز مشکلات محدود نمی‌شود؛ او معتقد است، درمانگران می‌توانند با کمک به خانواده‌ها برای شناخت بهتر تغییرات، اصلاح الگوهای ارتباطی و مدیریت تعارض‌ها، مسیر سازگاری با شرایط جدید را هموار کنند.
خانواده ایرانی به الگوهای تازه نیاز دارد
دکتر خالقی در پایان می‌گوید:«تحولات امروز نشان می‌دهند که خانواده ایرانی برای حفظ پیوندهای عاطفی به الگوهای ارتباطی انعطاف‌پذیرتری نیاز دارد. این الگوها باید استقلال فرزندان، نیازهای نوجوانان، جایگاه سالمندان و تأثیر فناوری بر روابط انسانی را در نظر بگیرند.»
وی همچنین توصیه می‌کند، افراد هم‌زمان به فردیت خود و پیوندهای خانوادگی توجه کنند چرا که این امر می‌تواند به شکل‌گیری روابط سالم‌تر کمک کند. و در آخر تاکید می‌کند:«خانواده امروز بیش از گذشته به گفت‌وگو، درک متقابل و پذیرش تفاوت‌ها نیاز دارد».
