وقتی تجربه جای علم را می‌گیرد

گروه‌های فیسبوکی مرتبط با سلامت روان، برای بسیاری از کاربران به محلی برای پرسیدن سؤال، بیان تجربه‌های شخصی و دریافت حمایت تبدیل شده‌اند.

اما در کنار این فرصت‌ها، یک خطر مهم نیز وجود دارد: انتشار توصیه‌های درمانی و اطلاعات روان‌شناختی نادرست.

گاهی یک عضو گروه تجربه شخصی خود را به‌عنوان راهکاری عمومی معرفی می‌کند. گاهی نیز توصیه‌ای درباره قطع دارو یا تغییر درمان بدون پشتوانه علمی منتشر می‌شود.

بررسی دو گروه فیسبوکی

به گزارش روان۲۴، پژوهشی که در سال ۲۰۲۳ در مجله پژوهش پزشکی اینترنتی منتشر شد، اطلاعات نادرست سلامت روان را در دو گروه ایتالیایی‌زبان فیسبوک بررسی کرده است.

پژوهشگران ۱۵۳۴ اظهارنظر را در ۱۴۴ گفت‌وگو تحلیل کردند. یکی از گروه‌ها توسط متخصصان مدیریت می‌شد. گروه دیگر ماهیتی همتایانه و مبتنی بر مشارکت اعضا داشت.

نتایج نشان داد:

• ۲۶٫۱ درصد از اظهارنظرهای بررسی‌شده حاوی اطلاعات پزشکی نادرست بودند.
• در نزدیک به ۶۰ درصد گفت‌وگوها، دست‌کم یک مورد اطلاعات نادرست بدون تلاش برای اصلاح باقی مانده بود.
• مدیران گروه بیشتر از اعضا برای اصلاح اطلاعات نادرست اقدام می‌کردند.
• بااین‌حال، مدیران نیز کاملاً از انتشار اطلاعات اشتباه مصون نبودند.

چه موضوعاتی بیشتر مشکل‌ساز بودند؟

پژوهش نشان داد گفت‌وگو درباره جنبه‌های درمان، از جمله عوارض جانبی داروها و قطع درمان، احتمال مواجهه با اطلاعات نادرست را افزایش می‌دهد.

همچنین اطلاعات نادرستی که در بخش نظرات و پاسخ‌های اعضا منتشر می‌شد، کمتر از اطلاعات نادرست موجود در پست اصلی اصلاح می‌شد.

این مسئله به‌ویژه در گروه‌هایی دیده می‌شد که مدیریت آن‌ها بر عهده خود اعضا بود.

یافته‌ها نشان می‌دهد نظارت فقط بر پست‌های اصلی کافی نیست. بخش نظرات و گفت‌وگوهای طولانی نیز می‌توانند محل انتشار اطلاعات نادرست باشند.

چرا تجربه شخصی کافی نیست؟

تجربه افراد از اختلالات روان‌شناختی و درمان آن‌ها با یکدیگر تفاوت دارد.

برای مثال، اگر فردی پس از قطع یک دارو احساس بهتری داشته باشد، نمی‌توان نتیجه گرفت که قطع همان دارو برای دیگران نیز مناسب است.

شرایط جسمی و روانی، تشخیص، نوع دارو و سابقه درمان در تصمیم‌های تخصصی اهمیت دارند.

بنابراین، تجربه شخصی می‌تواند بخشی از یک گفت‌وگو باشد؛ اما نباید جای توصیه تخصصی را بگیرد.

نقش مدیران گروه‌ها

گروه‌های حمایتی برای حفظ فضای امن و قابل‌اعتماد به سازوکارهای مشخصی نیاز دارند.

حضور مدیران آگاه، ارجاع به منابع معتبر و اصلاح اطلاعات اشتباه می‌تواند کیفیت این اجتماعات را افزایش دهد.

همچنین جلوگیری از انتشار توصیه‌های خطرناک درباره دارو و درمان اهمیت زیادی دارد.

حمایت اجتماعی زمانی مفیدتر است که با مسئولیت‌پذیری اطلاعاتی همراه باشد.

چگونه اطلاعات نادرست را تشخیص دهیم؟

کاربران گروه‌های سلامت روان بهتر است پیش از پذیرش یک توصیه درمانی، چند نکته را بررسی کنند.

منبع اطلاعات چیست؟ آیا یک متخصص یا منبع علمی معتبر آن را تأیید کرده است؟ آیا توصیه بر اساس تجربه شخصی یک فرد ارائه شده یا پشتوانه پژوهشی دارد؟

به‌ویژه درباره داروهای روان‌پزشکی، تغییر دوز یا قطع درمان نباید صرفاً بر اساس توصیه کاربران شبکه‌های اجتماعی انجام شود.

جمع‌بندی

گروه‌های فیسبوکی می‌توانند فضایی برای حمایت، همدلی و تبادل تجربه درباره سلامت روان باشند. بااین‌حال، همین فضا ممکن است زمینه انتشار اطلاعات نادرست را نیز فراهم کند.

پژوهش انجام‌شده درباره ۱۵۳۴ اظهارنظر نشان می‌دهد بخشی از اطلاعات منتشرشده در گروه‌های سلامت روان می‌تواند نادرست باشد و برخی از این اطلاعات نیز بدون اصلاح باقی می‌مانند.

به همین دلیل، کاربران باید میان تجربه شخصی و توصیه علمی تفاوت بگذارند و برای تصمیم‌های درمانی به متخصصان و منابع معتبر مراجعه کنند.

منبع پژوهشی

Bizzotto, N., Schulz, P. J., & de Bruijn, G.-J. (2023). The “Loci” of Misinformation and Its Correction in Peer- and Expert-Led Online Communities for Mental Health: Content Analysis.

مجله پژوهش پزشکی اینترنتی، ۲۵، e44656.

تاریخ انتشار: ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۳

لینک مقاله: https://doi.org/10.2196/44656