چگونه کانال‌های ضدواکسن اعتماد مخاطبان را جلب می‌کنند؟

تلگرام برای بسیاری از کاربران به یکی از منابع دریافت اخبار، اطلاعات پزشکی و توصیه‌های مرتبط با سلامت تبدیل شده است. کانال‌ها و گروه‌های این پیام‌رسان می‌توانند اطلاعات را در مدت کوتاهی میان هزاران نفر منتشر کنند. بااین‌حال، همین قابلیت می‌تواند زمینه انتشار اطلاعات نادرست سلامت را نیز فراهم کند.

یکی از نمونه‌های قابل‌توجه این مسئله، فعالیت کانال‌های ضدواکسن و انتشار ادعاهای گمراه‌کننده درباره واکسیناسیون است. چنین محتواهایی ممکن است بر نگرش افراد نسبت به واکسن‌ها و تصمیم‌های مرتبط با سلامت تأثیر بگذارد.

بررسی ۱۵۱ کانال تلگرامی ضدواکسن

به گزارش روان۲۴، پژوهشی که ۱۶ آوریل ۲۰۲۵ در نشریه «مرزهای ارتباطات» منتشر شد، الگوهای ارتباطی کانال‌های ضدواکسن در تلگرام را بررسی کرده است.

پژوهشگران در این مطالعه ۷۵۵۰ پیام را از ۱۵۱ کانال تلگرامی گردآوری کردند. سپس این پیام‌ها را به‌صورت دستی مورد تحلیل قرار دادند.

هدف پژوهش، شناسایی الگوهای محتوایی و ارتباطی کانال‌هایی بود که در انتشار اطلاعات نادرست یا محتوای آسیب‌زا درباره واکسیناسیون نقش داشتند.

چگونه پیام‌های گمراه‌کننده ساخته می‌شوند؟

نتایج پژوهش نشان داد کانال‌های مورد بررسی از نظر شیوه ارتباط با مخاطبان یکسان نبودند.

پژوهشگران تفاوت‌هایی را در نحوه استفاده از روایت‌های بحران، دست‌کاری گفتمانی و موضوعات محوری پیام‌ها شناسایی کردند.

این یافته نشان می‌دهد که برای تشخیص اطلاعات نادرست در تلگرام، بررسی یک جمله یا ادعای منفرد همیشه کافی نیست. در چنین شرایطی، باید الگوی کلی انتشار پیام، شیوه روایت و زمینه ارتباطی کانال نیز مورد توجه قرار گیرد.

به بیان دیگر، نحوه ارائه یک ادعا می‌تواند به اندازه خود ادعا در جلب توجه و تأثیرگذاری بر مخاطب اهمیت داشته باشد.

چرا اطلاعات نادرست سلامت می‌تواند خطرناک باشد؟

تصمیم‌گیری درباره واکسیناسیون و سایر موضوعات پزشکی باید بر اساس شواهد علمی و مشورت با متخصصان انجام شود.

انتشار ادعاهای بدون پشتوانه علمی می‌تواند برداشت افراد از خطرات و فواید اقدامات پزشکی را تغییر دهد. ایجاد ترس غیرواقعی نیز ممکن است اعتماد عمومی به نظام سلامت را تحت تأثیر قرار دهد.

همچنین، معرفی تجربه‌های شخصی یا روایت‌های فردی به‌عنوان حقیقت علمی می‌تواند باعث شود مخاطبان میان تجربه شخصی و شواهد پژوهشی تفاوت قائل نشوند.

به همین دلیل، بررسی منبع و شواهد یک پیام پزشکی اهمیت زیادی دارد.

سواد رسانه‌ای؛ راهی برای مقابله با اطلاعات نادرست

سواد رسانه‌ای می‌تواند به کاربران کمک کند تا اطلاعات سلامت را با دقت بیشتری ارزیابی کنند. پیش از اعتماد به یک پیام پزشکی در تلگرام، بهتر است چند پرسش ساده مطرح شود:

• منبع اصلی اطلاعات چیست؟
• آیا ادعا به یک پژوهش معتبر ارجاع می‌دهد؟
• آیا شواهد موافق و مخالف به‌درستی مطرح شده‌اند؟
• آیا پیام از ترس، خشم یا هیجان برای متقاعد کردن مخاطب استفاده می‌کند؟
• آیا اطلاعات منتشرشده با توصیه نهادهای معتبر سلامت هم‌خوانی دارد؟

پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند به تشخیص بهتر محتوای علمی از ادعاهای گمراه‌کننده کمک کند.

تعداد اعضای کانال نشانه اعتبار علمی نیست

در فضای دیجیتال، تعداد اعضای یک کانال یا میزان بازنشر یک پیام، به‌تنهایی معیار اعتبار علمی آن نیست.

یک ادعا ممکن است هزاران بار منتشر شود، اما همچنان پشتوانه پژوهشی معتبری نداشته باشد. بنابراین، هنگام مواجهه با اطلاعات پزشکی در تلگرام، باید به منبع، شواهد علمی و نظر متخصصان توجه کرد.

در فضای دیجیتال، تعداد اعضای یک کانال یا میزان بازنشر پیام، معیار اعتبار علمی آن نیست.

جمع‌بندی

تلگرام می‌تواند سرعت انتشار اطلاعات سلامت را افزایش دهد؛ اما همین ویژگی، امکان گسترش اطلاعات نادرست را نیز بیشتر می‌کند.

پژوهش انجام‌شده درباره ۱۵۱ کانال تلگرامی ضدواکسن نشان می‌دهد که بررسی اطلاعات نادرست تنها با تمرکز بر یک ادعا امکان‌پذیر نیست. الگوی ارتباطی، نحوه روایت و محتوای کلی کانال نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

در نهایت، افزایش سواد رسانه‌ای و مراجعه به منابع علمی معتبر می‌تواند به کاربران کمک کند تا اطلاعات سلامت را آگاهانه‌تر ارزیابی کنند.