ستایش ایدی زاده
گسترش استفاده از هوش مصنوعی در خدمات سلامت روان، قانون‌گذاران را با پرسشی جدی روبه‌رو کرده است: چگونه می‌توان از بیماران در برابر آسیب‌های احتمالی چت‌بات‌ها محافظت کرد، بدون آنکه ابزارهای مفید و مبتنی بر شواهد را از دسترس متخصصان خارج کرد؟ انجمن روانشناسی آمریکا در گزارشی تازه، چالش‌های قوانین جدید ایالت‌های این کشور را بررسی کرده است.
به گزارش روان۲۴، انجمن روانشناسی آمریکا در گزارشی به تاریخ ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ توضیح می‌دهد که ایالت‌های مختلف آمریکا در حال تصویب یا بررسی قوانین تازه برای تنظیم استفاده از هوش مصنوعی در خدمات سلامت هستند. برخی از این قوانین به‌طور مشخص فعالیت روان‌شناسان و ارائه‌دهندگان خدمات سلامت روان را هدف قرار می‌دهند.
چرا قانون‌گذاران نگران هوش مصنوعی هستند؟
چت‌بات‌های هوش مصنوعی می‌توانند به پرسش‌های کاربران پاسخ دهند و درباره مسائل عاطفی و روانی با آنها گفت‌وگو کنند. با این حال، این ابزارها همیشه پاسخ‌های دقیق و ایمن ارائه نمی‌دهند.
برخی گزارش‌ها از مواردی حکایت دارند که کاربران در شرایط آسیب‌پذیر، توصیه‌های نامناسب یا پاسخ‌های خطرناک از چت‌بات‌ها دریافت کرده‌اند. این نگرانی‌ها قانون‌گذاران را به سمت تدوین مقرراتی برای حفاظت از کاربران سوق داده است.
یکی از اهداف اصلی این قوانین جلوگیری از معرفی چت‌بات‌ها به‌عنوان درمانگر یا متخصص دارای مجوز است. برخی مقررات نیز شرکت‌ها را ملزم می‌کنند در صورت تشخیص نشانه‌های خودآسیب‌رسانی، سازوکارهای ایمنی و ارجاع به منابع کمک‌رسان را فعال کنند.
قوانین جدید چه محدودیت‌هایی ایجاد می‌کنند؟
بر اساس گزارش انجمن روانشناسی آمریکا، تا ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶، ۳۳ لایحه مرتبط با سیاستگذاری هوش مصنوعی در حوزه سلامت در ۲۲ ایالت آمریکا به قانون تبدیل شده بود.
برخی ایالت‌ها، از جمله ایلینوی، مین، نوادا و ورمانت، مقررات مشخصی برای استفاده از هوش مصنوعی در خدمات سلامت روان تصویب کرده‌اند.
قانون ایلینوی که در سال ۲۰۲۵ تصویب شد، استفاده از هوش مصنوعی برای تصمیم‌گیری مستقل درمانی و برقراری ارتباط درمانی مستقیم با بیمار را محدود می‌کند. این قانون همچنین برخی کاربردهای مرتبط با تشخیص وضعیت هیجانی و روانی افراد را هدف قرار داده است.
هدف چنین مقرراتی جلوگیری از جایگزینی سامانه‌های خودکار با قضاوت حرفه‌ای متخصصان است. با این حال، دامنه گسترده برخی محدودیت‌ها نگرانی‌هایی را میان روان‌شناسان و پژوهشگران ایجاد کرده است.
آیا محدودیت‌ها می‌توانند به بیماران آسیب بزنند؟
هوش مصنوعی فقط برای گفت‌وگوی مستقیم با بیمار کاربرد ندارد. برخی ابزارها می‌توانند به متخصصان در شناسایی نشانه‌های خطر، پایش وضعیت روانی و پیگیری روند درمان کمک کنند.
برای مثال، یک سامانه هوشمند ممکن است عباراتی را شناسایی کند که احتمال خطر خودآسیب‌رسانی را مطرح می‌کنند. در این حالت، متخصص می‌تواند اطلاعات بیشتری بررسی کند و تصمیم بالینی بگیرد.
برخی پژوهشگران نگران‌اند که قوانین بیش از حد گسترده، استفاده از چنین ابزارهایی را نیز محدود کنند. این مسئله می‌تواند دسترسی بیماران به فناوریهای مکمل درمان را کاهش دهد.
گزارش انجمن روانشناسی آمریکا به نمونه‌هایی از دشواری‌های پژوهشی در این زمینه اشاره می‌کند. از جمله، یک گروه پژوهشی به دلیل نگرانی درباره محدودیت‌های قانونی ایلینوی، اجرای یک کارآزمایی چندمرکزی درباره ابزار هوش مصنوعی در سلامت روان را متوقف کرد.
مرز میان حمایت از بیمار و نوآوری کجاست؟
از منظر روانشناسی و اخلاق حرفه‌ای، استفاده از هوش مصنوعی در درمان باید چند اصل را رعایت کند. حفظ محرمانگی اطلاعات، رضایت آگاهانه بیمار، نظارت متخصص و شفافیت درباره محدودیت‌های فناوری از مهم‌ترین این اصول هستند.
هوش مصنوعی نباید خود را جایگزین روانشناس یا روانپزشک معرفی کند. همچنین نباید بدون نظارت انسانی درباره تشخیص یا درمان بیمار تصمیم مستقل بگیرد.
در عین حال، ممنوعیت یکپارچه همه ابزارهای هوشمند نیز ممکن است مانع توسعه روش‌هایی شود که می‌توانند خدمات سلامت روان را در دسترس‌تر کنند.
آینده روان‌درمانی به قانون‌گذاری دقیق نیاز دارد
قانون‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی باید میان دو هدف تعادل برقرار کند: حفاظت از بیماران و فراهم کردن امکان استفاده مسئولانه از فناوری.
قوانین دقیق باید میان چت‌بات‌های عمومی و ابزارهای بالینی آزموده‌شده تفاوت بگذارند. همچنین لازم است نقش متخصصان، مسئولیت شرکت‌های فناوری و حقوق بیماران را به روشنی مشخص کنند.
گسترش هوش مصنوعی در سلامت روان نشان می‌دهد قانون‌گذاران به همکاری نزدیک با روان‌شناسان، متخصصان سلامت، پژوهشگران و متخصصان حقوق فناوری نیاز دارند. چنین همکاری‌ای می‌تواند از آسیب‌های احتمالی جلوگیری کند و در عین حال مسیر نوآوری‌های مفید را باز نگه دارد.
شناسنامه و منبع گزارش
عنوان اصلی: State Artificial Intelligence Laws Create a Complicated Picture for Psychologists
نویسنده: کرستن ویر
مرجع و ناشر: انجمن روانشناسی آمریکا
تاریخ انتشار: ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶
نوع مطلب: گزارش تحلیلی درباره قوانین ایالتی هوش مصنوعی و خدمات روانشناختی
لینک دسترسی مستقیم به گزارش: https://www.apa.org/topics/artificial-intelligence-machine-learning/state-ai-laws-psychologists
