مدیر سایت
با افزایش سن و سالمندی، تغییر در توانایی‌های شناختی امری طبیعی است؛ در این میان، حافظه فعال (Working Memory) یکی از حساس‌ترین بخش‌های ذهن است که بیش از سایر ساختارها دستخوش زوال ناشی از سن می‌شود. سالمندان همواره به دنبال روش‌هایی کارآمد برای حفظ سلامت ذهن خود هستند. اگرچه ورزش و فعالیت‌های بدنی نقش مهمی در تقویت مغز دارند، اما پژوهش جدید پژوهشگران دانشگاه کیوتو نشان می‌دهد که یادگیری یک ساز موسیقی حتی در دهه هفتاد زندگی می‌تواند مغز را جوان‌تر نگه داشته و مانع از تحلیل حافظه شود.
تغییرات ساختاری مغز و نقش موسیقی در سالمندی
دو ناحیه مهم در مغز انسان وجود دارند که با افزایش سن دچار تحلیل و کاهش حجم ماده خاکستری می‌شوند:
-
پوتامن (Putamen): منطقه‌ای در عمق مغز که در یادگیری حرکتی و حافظه نقش دارد.
-
مخچه (Cerebellum): هماهنگ‌کننده تعادل، حرکات ظریف و پردازش شناختی.
مطالعات عصب‌شناسی نشان می‌دهند این دو ناحیه دقیقاً همان بخش‌هایی هستند که بیشترین پاسخ مثبت را به تمرینات موسیقی می‌دهند. پژوهشگران دانشگاه کیوتو در ابتدا طی یک دوره ۴ ماهه دریافتند سالمندانی که برای اولین بار نوازندگی یک ساز را آغاز کردند، بهبود قابل توجهی در عملکرد حافظه و فعالیت ناحیه پوتامن نشان دادند. اما سوال اصلی این بود که آیا این اثرات مثبت در بلندمدت نیز پایدار می‌مانند؟
بررسی طولانی‌مدت ۴ ساله: تمرین مداوم در برابر رهاسازی
پژوهشگران برای دست‌یابی به نتایج دقیق‌تر، شرکت‌کنندگان را به مدت ۴ سال زیر نظر گرفتند. حدود نصف افراد پس از دوره اولیه ۴ ماهه، نواختن ساز را برای بیش از ۳ سال ادامه دادند، در حالی که نصف دیگر نوازندگی را رها کرده و به سرگرمی‌های دیگری پرداختند.
پس از گذشت ۴ سال، اسکن‌های مغزی MRI و آزمون‌های شناختی نتایج شگفت‌انگیزی را برملا کردند:
-
گروهی که موسیقی را رها کردند: افت شدیدی در حافظه فعال کلامی نشان دادند و حجم ماده خاکستری در ناحیه پوتامن راست مغز آنها کاهش یافت.
-
گروهی که نوازندگی را ادامه دادند: هیچ‌گونه افت معناداری در عملکرد حافظه نداشتند و تحلیل و کوچک‌شدگی مغز در ناحیه پوتامن در آنها بسیار کمتر بود. علاوه بر این، فعالیت گسترده‌تری در بخش‌های مختلف مخچه این افراد ثبت شد.
موسیقی؛ جایگزینی فوق‌العاده برای تمرینات بدنی
به گفته پروفسور کاورو سکی‌یاما (Kaoru Sekiyama)، سرپرست این پژوهش، شروع نوازندگی در سنین بالا اثرات محافظتی بسیار درخشانی بر جای می‌گذارد. این یافته برای سالمندانی که به دلیل دردهای مزمن، مشکلات مفصلی یا محدودیت‌های حرکتی امکان انجام فعالیت‌های ورزشی سنگین را ندارند خبر بسیار مسرت‌بخشی است. یادگیری و نواختن یک ساز موسیقی می‌تواند به عنوان یک جایگزین عالی و پرنشاط، مغز را در برابر پیری شناختی و زوال حافظه ایمن سازد.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: Never too late to start musical instrument training: Effects on working memory and subcortical preservation in healthy older adults across 4 years
-
نویسندگان: پژوهشگران دانشگاه کیوتو (Kyoto University) به سرپرستی کاورو سکی‌یاما (Kaoru Sekiyama)
-
مرجع و مجله: پایگاه علمی ScienceDaily (انتشار در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۶) / دانشگاه کیوتو
-
شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): DOI: 10.1002/gps.6061
-
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/06/260613034217.htm
