ستایش ایدی زاده
پس از وقوع سکته مغزی، یکی از مهمترین سوالاتی که بیماران و خانوادههایشان از پزشکان میپرسند این است که «چه پیش خواهد آمد و مسیر بهبودی چگونه خواهد بود؟». تا کنون، پزشکان بیشتر بر معیارهایی مانند سن و وضعیت عمومی سلامت بیمار اتکا میکردند، اما این شاخصها تصویر کاملی از آینده بیمار ارائه نمیدادند. اکنون تحقیقات جدید دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس (UCLA) نشان میدهد که واریانتهای ژنتیکی خاص نقش تعیینکنندهای در روند بهبودی شناختی و سلامت روان بیماران پس از سکته مغزی ایفا میکنند.
این پژوهش نشان داده است که ژنهای فرد میتوانند احتمال ابتلا به اختلالاتی مانند افسردگی، اختلال استرس پس از تروما (PTSD) و افت عملکرد شناختی را در بازه یکساله پس از سکته مغزی پیشبینی کنند.
چرا ارزیابیهای کلی و سنتی کافی نیستند؟
در گذشته، بیشتر مطالعات ژنتیکی مربوط به سکته مغزی از مقیاسهای کلی مانند «مقیاس رنکین تغییریافته» استفاده میکردند. این مقیاسها تمام ناتوانیها و بهبودیهای رفتاری را در یک عدد خلاصه میکردند. اما این روش جزئیات مهم را نادیده میگرفت؛ برای مثال ممکن بود حرکات دست یک بیمار کاملاً بهبود یابد، اما او دچار افسردگی بسیار شدید باشد، یا بالعکس.
پژوهشگران برای حل این مشکل، بیش از ۷۰۰ بیمار مبتلا به سکته مغزی را در سراسر ایالات متحده وارد یک مطالعه یکساله کردند و ارزیابیهای رفتاری و روانی دقیقی را در کنار بررسی ژنتیکی انجام دادند.
واریانتهای ژنتیکی و ارتباط آنها با سلامت روان و شناخت
نتایج این مطالعه نشان داد که تفاوتهای ژنتیکی بهطور مستقیم با کیفیت بهبودی بیماران پس از سکته مغزی در ارتباط هستند:
-
واریانت ژنتیکی rs6265 و افت شناختی: این واریانت ژنتیکی با فاکتور رشد عصبی مشتق از مغز (BDNF) در ارتباط است. BDNF مهمترین فاکتور رشد در مغز است که نقش اساسی در یادگیری و ترمیم سلولهای عصبی دارد. حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از افراد جامعه دارای این واریانت هستند که ترشح این پروتئین حیاتی را کند میکند. بیماران دارای این واریانت، یک سال پس از سکته مغزی وضعیت شناختی ضعیفتری را تجربه کردند.
-
واریانتهای rs4291 و rs324420 و افسردگی: این واریانتهای ژنتیکی در تعامل با استرسهای محیطی عمل میکنند. بیماران دارای این واریانتها در صورت تجربه استرس شدید، با خطر بسیار بالاتری برای ابتلا به افسردگی شدید و علائم PTSD پس از سکته مغزی مواجه بودند.
-
واریانت ژنتیکی rs4680 و محافظت روانی: در مقابل، واریانت rs4680 با علائم کمتر افسردگی و استرس پس از تروما در بیماران همراه بود.
گامی بزرگ به سوی پزشکی شخصیسازیشده در توانبخشی
کشف ارتباط میان ژنتیک و نحوه بهبودی بیماران سکته مغزی، راه را برای پزشکی شخصیسازیشده (Personalized Medicine) هموار میسازد. با انجام یک تست ژنتیکی ساده در روزهای نخست پس از سکته مغزی، پزشکان میتوانند بیماران پرخطر را شناسایی کنند.
این اقدام به تیم درمان اجازه میدهد تا پروتکلهای توانبخشی شناختی و روانی مداخلهای را خیلی سریعتر آغاز کرده و در صورت نیاز دارودرمانیهای هدفمند را پیش از بروز علائم شدید روانی اعمال کنند.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: Genetic Variation and Stroke Recovery: The STRONG Study
-
نویسندگان: Steven C. Cramer, Livia Parodi, Zahra Moslemi, E. Alison Holman, et al.
-
مرجع و مجله: Stroke (مجله علمی انجمن قلب و سکته آمریکا)
-
تاریخ انتشار: ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۴ (July ۲۴, ۲۰۲۴)
-
شماره ثبت مقاله (DOI): 10.1161/STROKEAHA.124.047643
-
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/STROKEAHA.124.047643
-
منبع گزارش: ScienceDaily / UCLA Health Sciences (July 24, 2024)
